Baker Kisti Kendiliğinden Geçer mi? Diz Arkasındaki Şişlik Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Dizinizin arkasında elinize gelen yumuşak bir şişlik, uzun süre ayakta kaldıktan sonra artan bir gerginlik ya da dizi tam bükerken hissedilen bir dolgunluk… Baker kisti tanısı alan hastaların en sık sorduğu soru şudur: Bu kist kendiliğinden geçer mi? Cevap, kistin neden oluştuğuna ve kimde görüldüğüne bağlıdır. Bu yazıda kistin neden oluştuğunu, kendiliğinden gerileyip gerilemeyeceğini, evde neler yapılabileceğini ve hangi belirtilerin beklemeden değerlendirilmesi gerektiğini bulacaksınız.

Baker kisti nedir?

Baker kisti (popliteal kist), diz ekleminin arka tarafında, eklem sıvısıyla dolan iyi huylu bir kesedir. Çoğunlukla dizin arka iç tarafında, baldır kasının iç başı ile arka uyluk kaslarından biri (semimembranozus) arasında yer alır. Diz içinde sıvı yapımı arttığında bu sıvı, eklem boşluğu ile kese arasındaki dar bir bağlantıdan arkaya geçer. Bu bağlantı çoğu zaman tek yönlü bir kapak gibi çalıştığı için sıvı kolay geri dönemez ve kese belirginleşir.

Belirtiler, tanı ve genel bilgiler için Baker kisti sayfasına da göz atabilirsiniz.

Baker kisti kendiliğinden geçer mi?

Çocuklarda

Çocuklarda Baker kisti çoğunlukla okul çağında, dizde başka bir sorun olmadan ortaya çıkar; çoğu zaman ağrısızdır ve aile tarafından diz arkasında bir şişlik olarak fark edilir. Büyük kısmı zamanla kendiliğinden geriler. Bu süreç birkaç ay sürebileceği gibi bir iki yılı da bulabilir. Ağrıya yol açmayan ve hareketi kısıtlamayan kistlerde genellikle izlem yeterlidir; ancak şişliğin gerçekten Baker kisti olduğunun muayene ve gerekirse ultrasonla doğrulanması önemlidir.

Yetişkinlerde

Yetişkinlerde kist çoğu zaman bir sonuçtur: diz içindeki bir sorun eklem sıvısını artırır, fazla sıvı da arkadaki keseyi doldurur. Bu nedenle altta yatan sorun sürdükçe kist büyüyüp küçülerek devam edebilir. Neden kontrol altına alındığında ise kist çoğu zaman küçülür ya da şikâyet vermez hâle gelir. Bazı kistler hiçbir belirti vermez ve tedavi gerektirmez.

Kısacası “kendiliğinden geçer mi?” sorusunun en doğru cevabı şudur: çocuklarda çoğu zaman evet, yetişkinlerde ise kisti besleyen nedene bağlı.

Baker kisti neden olur?

Yetişkinlerde kistin arkasında genellikle eklemi etkileyen bir durum vardır:

• Menisküs yırtığı: Özellikle yaşla birlikte gelişen (dejeneratif) yırtıklar, yetişkinlerde en sık eşlik eden sorundur. Ayrıntılar için menisküs yırtığı sayfasına bakabilirsiniz.
• Diz kireçlenmesi (osteoartrit): Kıkırdak aşındıkça eklemdeki sıvı artabilir. Diz kireçlenmesi sayfasında tedavi seçenekleri anlatılıyor.
• İltihaplı eklem hastalıkları: Romatoid artrit gibi hastalıklar eklem sıvısını artırarak kist oluşumuna yol açabilir.
• Diz yaralanmaları ve aşırı kullanım: Dizi zorlayan sporlar ve travmalar sıvı artışını tetikleyebilir.

Belirtileri nelerdir?

• Diz arkasında yumuşak, bazen elle fark edilen bir şişlik
• Uzun süre ayakta kalınca ya da yürüyünce artan gerginlik ve dolgunluk hissi
• Dizi tam bükmekte veya tam açmakta zorlanma
• Diz arkasında ya da baldırda ağrı

Birçok kişide ise hiçbir belirti yoktur ve kist başka bir nedenle yapılan bir incelemede tesadüfen görülür. Diz büküldüğünde şişliğin daha az belirginleşmesi, muayenede hekimin dikkat ettiği ipuçlarından biridir.

Evde neler yapılabilir?

Aşağıdaki önlemler şikâyetleri hafifletmeye yardımcı olur. Kalıcı çözüm için ise kisti besleyen nedenin değerlendirilmesi gerekir.

• Soğuk uygulama: Şikâyet arttığında buz ya da soğuk kompresi cildinize doğrudan değdirmeden, bir havluya sararak 15–20 dakika uygulayabilirsiniz.
• Dinlenme ve bacağı yükseltme: Uzun süre ayakta kalmak şikâyeti artırıyorsa aralar verin; otururken bacağınızı yükseltin.
• Ağrı kesiciler: Hekiminizin ya da eczacınızın önerdiği şekilde kullanılabilir. Mide, böbrek hastalığınız varsa ya da kan sulandırıcı kullanıyorsanız önce hekiminize danışın.
• Egzersiz: Hekiminizin ya da fizyoterapistinizin önerdiği egzersizler, dizin çevresindeki kasları güçlendirerek şikâyetleri azaltabilir.
• Kisti sıkmayın: Şişliği bastırarak ya da sert masajla boşaltmaya çalışmayın.

Tedavi edilmezse ne olur?

Belirti vermeyen küçük bir kistin izlenmesi çoğu zaman yeterlidir. Altta yatan sorun sürerse kist büyüyebilir; diz arkasındaki gerginlik ve dizi bükmedeki zorluk artabilir.

En önemli sorun kistin patlamasıdır. Bu durumda sıvı baldır kaslarının arasına yayılır ve baldırda ani ağrı, şişlik, bazen de kızarıklık yapar. Bu tablo bacak toplardamarında pıhtı oluşmasıyla (derin ven trombozu) karıştırılabilir. İkisini ayırmak muayene ve ultrason gerektirir; pıhtı gözden kaçmamalıdır. Çok nadiren büyük bir kist, çevresindeki sinir ya da damarlara bası yapabilir.

Hangi durumlarda beklemeden doktora başvurmalısınız?

• Baldırda ani başlayan ya da hızla artan ağrı ve şişlik
• Bacakta kızarıklık, ısı artışı veya belirgin gerginlik
• Bacak şişliğine nefes darlığı ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa, bu akciğere pıhtı atmasının belirtisi olabilir: hemen 112’yi arayın.
• Ateşle birlikte dizde kızarıklık, ısı artışı ve şişlik
• Hızla büyüyen, sert ya da ağrılı bir şişlik

Diz arkasındaki her şişlik Baker kisti değildir. Atardamar genişlemesi (anevrizma), pıhtı ya da daha nadir olarak başka kitleler de bu bölgede şişlik yapabilir. Örneğin Prof. Dr. Mehmet Emin Şimşek’in diz arkasında gelişen kronik bir hematomu anlatan olgu sunumu, bu ayrımın önemini gösteren örneklerden biridir. Bu yüzden yeni fark edilen, büyüyen ya da tipik olmayan bir şişliğin muayene edilmesi gerekir.

Baker kisti ile bacaktaki pıhtı nasıl ayırt edilir?

Patlayan ya da çok büyüyen bir Baker kisti ile bacak toplardamarındaki pıhtı (derin ven trombozu) benzer şikâyetler yapar: baldırda ağrı, şişlik, gerginlik ve bazen kızarıklık. Aradaki fark belirtilere bakarak güvenle anlaşılamaz. Pıhtı akciğere atabileceği için gözden kaçmaması gereken bir durumdur.

Aşağıdaki durumlardan biri varsa pıhtı olasılığı daha dikkatle değerlendirilir:

• Yakın zamanda geçirilmiş bir ameliyat ya da uzun süre hareketsiz kalma (yatak istirahati, uzun yolculuk)
• Daha önce geçirilmiş pıhtı
• Gebelik, doğum sonrası dönem ya da hormon içeren ilaç kullanımı
• Kanser tedavisi

Kesin ayrım damar (Doppler) ultrasonuyla yapılır. Bu nedenle baldırda yeni başlayan ağrı ve şişlikte "kistim vardı, ondandır" diye beklemek yerine aynı gün değerlendirilmek en güvenli yoldur.

Tanı nasıl konur?

Tanıda ilk adım muayenedir. Kistin varlığını göstermek ve damar kaynaklı şişliklerden ayırmak için genellikle ultrason ilk tercihtir. Bacakta şişlik varsa pıhtıyı dışlamak için damar (Doppler) ultrasonu yapılabilir. MR ise diz içindeki menisküs ve kıkırdak sorunlarını göstermek ve tedaviyi planlamak için, özellikle cerrahi düşünülüyorsa kullanılır.

Tedavi seçenekleri

Tedavinin temel amacı kistten çok, kisti besleyen sorunu ele almaktır. Hangi yöntemin uygun olduğu kistin büyüklüğüne, şikâyetlerinize ve dizinizin içindeki duruma göre muayene sonrasında belirlenir.

• İzlem: Belirti vermeyen kistlerde çoğu zaman yeterlidir.
• Ağrı ve şişlik kontrolü, fizyoterapi: Şikâyetleri azaltmayı ve dizin işlevini korumayı amaçlar.
• Ultrason eşliğinde boşaltma ve enjeksiyon: Belirgin şikâyet veren kistlerde sıvı iğneyle boşaltılıp kortikosteroid uygulanabilir. Rahatlama sağlar; ancak altta yatan neden sürüyorsa kist yeniden dolabilir. Enjeksiyonlar hakkında daha fazla bilgi için eklem içi enjeksiyonlar sayfasına bakabilirsiniz.
• Diz artroskopisi: Kisti besleyen menisküs yırtığı ya da kıkırdak sorunu varsa bu sorunun artroskopik yöntemle tedavi edilmesi, kistin küçülmesine yardımcı olabilir.
• Kistin cerrahi olarak çıkarılması: Nadiren gerekir. Özellikle ileri yaşta ve neden sürdüğünde kist tekrar edebilir.

Sık sorulan sorular

Baker kisti tehlikeli midir?

Baker kisti iyi huylu bir sıvı kesesidir. Önemli olan onu besleyen diz sorununu ve diz arkasında şişlik yapabilecek başka durumları gözden kaçırmamaktır.

Baker kistiyle spor yapılabilir mi?

Şikâyetleri hafif olan birçok kişi günlük aktivitelerini sürdürür. Dizi derin büken ve sıçrama içeren hareketler şikâyetleri artırabilir. Hangi sporun, hangi yoğunlukta uygun olduğunu dizinizin durumuna göre hekiminizle konuşmanız en doğrusudur.

Baker kisti için hangi doktora gidilir?

Baker kisti ve onu besleyen diz sorunları ortopedi ve travmatoloji uzmanının alanındadır. Baldırda ani ağrı ve şişlik gibi acil belirtiler varsa ise beklemeden acil servise başvurulmalıdır.

Baker kistine soğuk mu, sıcak mı uygulanır?

Şikâyetin arttığı dönemlerde genellikle soğuk uygulama önerilir. Buzu cildinize doğrudan değdirmeden, bir havluya sararak kısa süreler uygulayın. Baldırda yeni başlayan şişlik ve kızarıklık varsa evde uygulama yapmadan önce değerlendirilmeniz gerekir.

Baker kisti tekrar eder mi?

Evet, boşaltıldıktan ya da çıkarıldıktan sonra tekrar edebilir; özellikle diz içindeki neden devam ediyorsa. Bu yüzden tedavide asıl hedef, kisti besleyen sorundur.

Diz arkasındaki şişliğiniz uzun süredir devam ediyorsa ya da dizde ağrı, kilitlenme, boşalma hissi gibi başka şikâyetleriniz varsa bir ortopedi uzmanına başvurmanız, hem kistin hem de dizin içindeki olası sorunun doğru değerlendirilmesini sağlar. Muayeneye gelmeden önce hazırlayabileceklerinizi ilk muayeneye gelirken sayfasında bulabilirsiniz.