Topuk Ağrısı (Plantar Fasiit)

Plantar Fasiit Nedir?

Ayak tabanında, topuk kemiğinden parmaklara doğru uzanan kalın ve güçlü bir bağ dokusu bulunur. Bu yapı ayak kemerini destekler, yürürken oluşan yükü dağıtır ve adımın son evresinde ayağın yay gibi davranmasına katkı sağlar. Tekrarlayan yüklenme bu dokunun topuk kemiğine yapıştığı bölgede tahrişe yol açabilir.

Adında “-it” eki bulunmasına karşın bu tabloda klasik anlamda bir iltihap ön planda değildir; daha çok dokunun yapısında yüklenmeye bağlı değişiklikler söz konusudur. Bu nedenle literatürde plantar fasiyopati terimi de kullanılır. Röntgende sık görülen topuk dikeni ise ağrının nedeni değil, çoğu zaman uzun süreli çekilmeye eşlik eden bir bulgudur; topuk dikeni olan pek çok kişide ağrı bulunmaz.

Belirtileri

• İlk adım ağrısı: Sabah yataktan kalkıp atılan ilk adımlarda keskinleşen topuk altı ağrısı; birkaç dakika yürüdükten sonra azalması tipiktir.
• Uzun oturma sonrası ağrı: Hareketsiz kaldıktan sonra ayağa kalkarken yeniden artan yakınma.
• Gün sonu ağrısı: Uzun süre ayakta durulan günlerde akşama doğru artan ağrı.
• Noktasal hassasiyet: Topuk altının iç kesiminde parmakla basmakla ortaya çıkan hassasiyet.
• Gerginlik hissi: Ayak tabanında ve baldırda gerginlik.

Topukta uyuşma, karıncalanma ya da ayağa yayılan yanma hissi bu tabloya özgü değildir; sinir sıkışması gibi başka nedenleri düşündürür ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Risk Etkenleri

• Yüklenmedeki artış: Yürüyüş veya koşu mesafesinin hızla artırılması, uzun süre ayakta çalışma.
• Baldır gerginliği: Aşil kirişi ve baldır kaslarındaki kısalık, ayak tabanındaki dokuya binen yükü artırır.
• Ayak yapısı: Düz taban veya yüksek arklı ayak yapısı.
• Vücut ağırlığı: Ayak tabanına binen yükü doğrudan etkiler.
• Ayakkabı: Destek vermeyen, tabanı çok ince veya çok sert ayakkabılar.
• Sert zemin: Beton gibi sert zeminde uzun süre yürüme veya çalışma.

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı büyük ölçüde öykü ve muayeneye dayanır. Sabah ilk adım ağrısı tarifi ve topuk altının iç kesimindeki noktasal hassasiyet karakteristiktir. Muayenede ayak bileğinin yukarı bükülme açıklığı ve baldır esnekliği değerlendirilir; parmakları yukarı doğru bükmek ayak tabanındaki dokuyu gerdiği için hassasiyeti belirginleştirebilir.

Röntgen rutin olarak gerekmez; başka bir nedenden kuşkulanıldığında istenebilir. Röntgende topuk dikeni görülmesi tanıyı değiştirmez ve tek başına tedavi gerekçesi oluşturmaz. Ultrason ve MR görüntüleme, yakınmalar beklenen sürede gerilemediğinde veya stres kırığı, sinir sıkışması gibi başka nedenlerden kuşkulanıldığında gündeme gelir.

Tedavi Seçenekleri

Bu tabloda tedavinin temeli cerrahi dışı yaklaşımlardır ve çoğu kişide yakınmalar bu yaklaşımlarla geriler:

• Germe egzersizleri: Baldır kaslarına ve ayak tabanındaki dokuya yönelik düzenli germe çalışmaları tedavinin merkezindedir.
• Yüklenmenin düzenlenmesi: Ayakta kalma süresinin ve yürüyüş mesafesinin geçici olarak azaltılması.
• Ayakkabı düzenlemesi: Topuğu destekleyen, tabanı yeterli yastıklama sağlayan ayakkabı tercihi.
• Tabanlık: Ayak kemerini destekleyen tabanlıklar bazı kişilerde yakınmaların azalmasına katkı sağlayabilir.
• Güçlendirme: Ayak içi kaslarının ve baldırın kademeli güçlendirilmesi.
• Vücut ağırlığının yönetimi: Ayak tabanına binen yükü azaltmaya yardımcı olur.
• Gece ateli: Seçilmiş hastalarda sabah ağrısını azaltmaya yönelik olarak değerlendirilebilir.

Uzun süreli ve düzenli bir programdan yanıt alınamayan seçilmiş hastalarda ek seçenekler değerlendirilebilir. Cerrahi bu tabloda seyrek olarak gündeme gelir. Karar hekim muayenesiyle verilir; sonuçlar kişiden kişiye değişir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Ağrı düzenli germe ve yüklenme düzenlemesine karşın haftalar içinde gerilemiyorsa.
• Topukta uyuşma, karıncalanma veya yanma hissi varsa.
• Yaralanma sonrası aniden başlayan şiddetli ağrı varsa.
• Topuğa basılamıyorsa.
• Bölgede şişlik, kızarıklık, ısı artışı veya ateş eşlik ediyorsa.
• Gece dinlenirken de süren ağrı varsa.