Menisküs Dejenerasyonu

Menisküs Dejenerasyonu Nedir?

Menisküsler, uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında yer alan, C harfi biçiminde iki kıkırdak yastıktır. Dizin iç tarafında iç menisküs, dış tarafında dış menisküs bulunur. Görevleri vücut ağırlığını eklem yüzeyine dengeli dağıtmak, darbeleri sönümlemek ve dizin dengesine katkıda bulunmaktır.

Menisküs dokusu yıllar içinde, tıpkı eklem kıkırdağı gibi, yüke ve yaşa bağlı değişikliklere uğrar. Dokunun su içeriği ve lif düzeni bozulur; menisküs daha az esnek ve daha kolay hasarlanabilir hale gelir. Bu yıpranmaya menisküs dejenerasyonu denir. Dejenerasyon bir hastalık adından çok, dokunun içinde başlayan bir değişikliği anlatır ve çoğu zaman MR incelemesinde fark edilir.

MR Raporunda Grade 1, Grade 2 ve Grade 3 Ne Demek?

MR’da sağlıklı menisküs koyu renkte görünür. Dejenerasyon olan bölgede menisküsün içinde daha parlak bir sinyal belirir. Radyologlar bu sinyali biçimine ve menisküsün yüzeyine ulaşıp ulaşmadığına göre derecelendirir:

• Grade 1: Menisküsün içinde, yüzeye ulaşmayan nokta ya da küme biçiminde sinyal. Erken dönem yıpranmayı gösterir.
• Grade 2: Menisküsün içinde çizgi biçiminde, ancak yine yüzeye ulaşmayan sinyal. Yıpranma daha belirgindir ama doku bütünlüğünü korur.
• Grade 3: Sinyal menisküsün eklem yüzeyine ulaşır. Bu, menisküste yırtık olduğunu gösterir.

Kısacası grade 1 ve grade 2 dejenerasyon yırtık değildir. Raporda menisküs dejenerasyonu ya da intrasubstans dejeneratif sinyal artışı gibi ifadeler varsa, bu çoğunlukla menisküsün içindeki yıpranmayı anlatır. Grade 3 bulgu ise menisküs yırtığı olarak değerlendirilir; yırtığın türü ve yeri tedavi kararını belirler.

Belirtileri

Grade 1 ve grade 2 menisküs dejenerasyonu çoğu zaman tek başına belirti vermez. Orta ve ileri yaştaki kişilerde, hiç diz ağrısı olmayan dizlerde bile MR’da menisküs değişiklikleri sık görülür. Bu nedenle dizinizde ağrı varsa, ağrının nedeni her zaman menisküs dejenerasyonu olmayabilir.

Dejenerasyonla birlikte görülebilen şikayetler şunlardır:

• Uzun yürüyüş, merdiven inme ya da çömelme sonrasında dizin iç ya da dış yanında hissedilen ağrı.
• Yoğun etkinlikten sonra hafif şişlik ve dizde dolgunluk hissi.
• Sabahları ya da uzun süre oturduktan sonra kısa süren tutukluk.

Dizin belirli bir açıda takılması, kilitlenmesi ya da kendiliğinden açılmayan bir sertlik hissi daha çok menisküste yerinden oynayan bir yırtık parçasını düşündürür. Bu tür mekanik belirtiler varsa diz kilitlenmesi açısından ayrıca değerlendirme gerekir.

Neden Olur?

Menisküs dejenerasyonunun en önemli nedeni yaştır. Bunun yanında dokuya binen yükü artıran durumlar süreci hızlandırabilir:

• Fazla kilo: Her adımda dize binen yükü artırır.
• Bacak ekseni bozuklukları: O bacakta yük dizin iç tarafında toplanır ve iç menisküs daha çok yıpranır.
• Tekrarlayan zorlanma: Sık çömelmeyi, diz çökmeyi ya da ağır kaldırmayı gerektiren işler ve sporlar.
• Geçirilmiş yaralanmalar: Bağ yaralanmaları ve önceki menisküs hasarları.
• Diz kireçlenmesi: Kıkırdak aşınması ile menisküs yıpranması çoğu zaman birlikte ilerler; ayrıntılar diz kireçlenmesi sayfasındadır.

Dejenerasyonlu menisküs sağlıklı menisküse göre daha kolay yırtılır. Bu yüzden yaşla birlikte basit bir çömelme ya da dönme hareketiyle de yırtık oluşabilir. Bu tür yırtıklara dejeneratif yırtık denir.

Tanı: MR Bulgusu Tek Başına Yeterli mi?

Hayır. MR, menisküsün iç yapısını çok ayrıntılı gösterir; ancak görülen her değişiklik şikayetlerin nedeni değildir. Doğru değerlendirme için ağrının nerede ve ne zaman olduğu, şişlik, takılma ya da kilitlenme olup olmadığı sorgulanır. Muayenede eklem çizgisindeki hassasiyet, hareket açıklığı, bağların durumu ve bacak ekseni incelenir.

Gerekli görülen hastalarda ayakta çekilen diz röntgeni kireçlenmenin derecesini gösterir. MR görüntüleri raporla birlikte, görüntülerin kendisi açılarak incelenir. Tedavi kararı MR raporundaki derecelendirmeye değil, muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilen tablonun bütününe göre verilir. MR çekilmişse ilk muayeneye gelirken görüntüleri CD ya da dijital bağlantı olarak getirmeniz yararlı olur.

Tedavi Seçenekleri

Grade 1 ve grade 2 menisküs dejenerasyonunda ameliyat gerekmez. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, dizin çevresindeki kasları güçlendirmek ve menisküse binen yükü azaltmaktır:

• Etkinlik düzenlemesi: Ağrıyı artıran derin çömelme, diz çökme ve ani dönme hareketlerinin bir süre azaltılması. Tam hareketsizlik önerilmez.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Ön uyluk, arka uyluk ve kalça kaslarının güçlendirilmesi dize binen yükü dengeler. Düzenli egzersiz, dejeneratif menisküs şikayetlerinde temel tedavidir.
• Kilo kontrolü: Fazla kilonun azaltılması dize binen yükü doğrudan düşürür.
• Ağrı kontrolü: Hekimin önerdiği süre ve dozda ağrı kesiciler, ağrılı dönemlerde soğuk uygulama.
• Enjeksiyonlar: Eşlik eden kireçlenme ve inatçı ağrı olan seçilmiş hastalarda eklem içi enjeksiyonlar gündeme gelebilir.

Orta ve ileri yaşta, takılma ve kilitlenme olmadan yalnız ağrıyla seyreden dejeneratif menisküs değişikliklerinde artroskopik menisküs temizliğinin ilk tedavi olarak uygulanması önerilmez; önce düzenli bir egzersiz ve fizik tedavi programı denenir. Dejenerasyon zemininde gelişen ve dizi kilitleyen bir yırtık ya da yeterli tedaviye rağmen geçmeyen mekanik şikayetler varsa artroskopik girişim değerlendirilir. Genç hastalarda ve onarılabilir yırtıklarda amaç menisküsü korumaktır; bu konuda menisküs yırtığı tamiri sayfasına bakabilirsiniz.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Birkaç haftadır geçmeyen ya da giderek artan diz ağrısı.
• Dizde tekrarlayan şişlik.
• Dizin takılması, kilitlenmesi ya da boşalma hissi.
• Bir burkulma ya da dönme hareketinden sonra başlayan ağrı ve şişlik.
• MR raporunuzdaki ifadelerin ne anlama geldiğini ve tedavi gerekip gerekmediğini öğrenmek istemeniz.

Gecikmeden değerlendirme gerektiren durumlar: yaralanmadan sonraki ilk saatlerde dizin hızla şişmesi (eklem içine kanama olabilir), dizin üzerine basılamaması ve dizdeki şişlikle birlikte ateş, kızarıklık ve sıcaklık artışı (eklem enfeksiyonu açısından).