Diz Kıkırdak Hasarı

Diz Kıkırdak Hasarı Nedir?

Eklem yüzeyini kaplayan hiyalin kıkırdak, kemik uçlarının birbiri üzerinde sürtünmeden kaymasını sağlayan damarsız ve sinirsiz bir dokudur. Damar içermemesi, yaralandığında kendi kendini onarma kapasitesini belirgin biçimde sınırlar. Bu nedenle sınırlı bir alanda oluşan kıkırdak defekti zamanla kendiliğinden kapanmaz.

Kıkırdak hasarı ile kireçlenme birbirine karıştırılır. Kireçlenmede eklem yüzeyinin geneli yıpranmıştır; kıkırdak hasarında ise belirli bir bölgede, çevresi sağlam kıkırdakla sınırlanmış bir defekt bulunur. Bu ayrım önemlidir, çünkü tedavi seçenekleri farklıdır: sınırlı bir defektte onarıma yönelik yöntemler gündeme gelirken, yaygın yıpranmada eklem yükünü yeniden dağıtan ya da eklem yüzeyini değiştiren yaklaşımlar değerlendirilir.

Belirtileri

• Etkinlikle artan ağrı: Merdiven inip çıkarken, çömelirken ve uzun yürüyüşlerden sonra belirginleşen ağrı.
• Şişlik: Zorlanma sonrası ortaya çıkan ve dinlenmeyle azalan eklem şişliği.
• Takılma hissi: Belirli açılarda dizde bir şeyin takıldığı duygusu.
• Kilitlenme: Serbest bir kıkırdak parçası oluşmuşsa dizin belirli bir açıda takılıp kalması. Bu bulgu öncelikli değerlendirme gerektirir.
• Sürtünme sesi: Hareket sırasında duyulan çıtırtı veya sürtünme.

Belirtiler hasarın yerine göre değişir. Yük taşıyan bölgedeki bir defekt yürümekle, diz kapağı arkasındaki bir defekt ise merdiven ve çömelmeyle daha çok yakınmaya yol açar.

Nedenleri

• Akut yaralanma: Dönme, burkulma veya doğrudan darbe sonucu kıkırdakta parça kopması.
• Eşlik eden bağ ve menisküs yaralanmaları: Ön çapraz bağ yırtığı sırasında kıkırdak da hasar görebilir.
• Tekrarlayan aşırı yüklenme: Sporda ya da ağır işlerde eklemin sürekli zorlanması.
• Eksen bozukluğu: Bacak ekseninin yükü tek tarafa yığması.
• Osteokondritis dissekans: Kıkırdağın altındaki kemiğin beslenmesinin bozulması sonucu gelişen, gençlerde de görülebilen bir tablo.
• Diz kapağı çıkığı: Çıkık sırasında eklem yüzeyinden parça kopabilir.

Tanı Nasıl Konulur?

Değerlendirme ayrıntılı öykü ve muayeneyle başlar. Ağrının tam yeri, hangi hareketle ortaya çıktığı, yaralanma öyküsü bulunup bulunmadığı ve kilitlenme gibi mekanik bulguların varlığı sorgulanır. Muayenede eklem hattı hassasiyeti, hareket açıklığı, şişlik ve bağ yapılarının durumu birlikte incelenir.

Röntgen eklem aralığını, kemik yapısını ve bacak eksenini gösterir; kıkırdak dokusu röntgende doğrudan görülmez. Kıkırdağın durumu, defektin sınırları ve altındaki kemiğin hâli için MR görüntüleme kullanılır. Bazı olgularda defektin gerçek boyutu ancak artroskopi sırasında doğrudan görülerek anlaşılır. Görüntülemede saptanan bir kıkırdak değişikliği tek başına cerrahi gerekçesi değildir; bulgunun hastanın yakınmasıyla örtüşmesi beklenir.

Tedavi Seçenekleri

Kilitlenme gibi mekanik bir sorun yoksa öncelikle cerrahi dışı yaklaşımlar denenir: uyluk kaslarını güçlendiren egzersiz programı, fizyoterapi, etkinlik düzenlemesi, vücut ağırlığının yönetimi ve gerektiğinde ağrı yönetimi. Seçilmiş hastalarda eklem içi enjeksiyon uygulamaları değerlendirilebilir.

Cerrahi seçenekler defektin boyutuna ve niteliğine göre değişir:

• Kemik iliği stimülasyonu ve mikrokırık: Defekt tabanında oluşturulan küçük açıklıklarla onarım hücrelerinin bölgeye ulaşması hedeflenir; tek aşamalıdır.
• Mozaikplasti: Eklemin yük almayan bölgesinden alınan kıkırdak-kemik silindirlerinin defekte aktarılması.
• Otolog kondrosit implantasyonu: Kişinin kendi kıkırdak hücrelerinin çoğaltılarak defekte yerleştirildiği iki aşamalı yöntem.
• Kıkırdak nakli: Uygun görülen olgularda doku aktarımına dayalı seçenekler.
• Eksen düzeltme: Bacak ekseni yükü hasarlı tarafa yığıyorsa, onarımın kalıcılığı için birlikte değerlendirilir.

Hangi yöntemin uygun olduğu; defektin yüzey alanı, derinliği, yeri, altındaki kemiğin durumu, kişinin yaşı ve etkinlik beklentisi birlikte ele alınarak hekim tarafından belirlenir. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.

Eksen Bozukluğu ve Yüksek Tibial Osteotomi

Dizin iç bölümündeki kıkırdak aşınması bacak dizilimini bozarak zamanla “O bacak” görünümüne yol açabilir; yük hattının iç taraftan geçmesi de kıkırdak üzerindeki zorlanmayı artırır. Yüksek tibial osteotomi, kaval kemiğinin dize yakın bölümünün denetimli biçimde kesilerek yük aktarım hattının eklemin ortasına ya da dış tarafına doğru kaydırılması işlemidir. Amaç, hasarlı bölgeye binen yükü azaltmak ve yapılan kıkırdak onarımının daha uygun bir mekanik ortamda iyileşmesine zemin hazırlamaktır. Uygunluk; dizilimin ölçülen derecesi, hasarın yeri ve eklemin genel durumu birlikte değerlendirilerek hekim tarafından belirlenir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Dizde kilitlenme veya belirli bir açıda takılıp kalma yaşanıyorsa.
• Yaralanma sonrası hızla gelişen belirgin şişlik varsa.
• Ağrı haftalar içinde gerilemiyor ya da giderek artıyorsa.
• Dizde boşalma hissi veya güven kaybı varsa.
• Dize yük verilemiyorsa.