Düz Tabanlık (Pes Planus)

Düz Tabanlık Nedir?

Ayağın iç kenarında, topuktan parmaklara doğru uzanan bir kemer bulunur. Bu kemer; kemik dizilimi, bağlar, ayak tabanındaki güçlü bağ dokusu ve özellikle iç taraftan geçen bir kiriş tarafından desteklenir. Düz tabanlıkta bu kemer düşüktür ya da yük altında çöker.

Düz tabanlık iki ana biçimde değerlendirilir. Esnek düz tabanda, kişi parmak ucunda yükseldiğinde ya da ayak yükten kurtulduğunda kemer geri oluşur; bu biçim toplumda sıktır ve çoğunlukla yakınmasızdır. Sert düz tabanda ise kemer hiçbir konumda oluşmaz; bu biçim daha az görülür ve altında kemikler arası birleşme gibi yapısal nedenler bulunabilir. Ayrım tedavi yaklaşımını belirler.

Erişkinlerde sonradan gelişen düz tabanlık ayrı bir başlıktır: iç taraftaki kirişin zaman içinde yetersiz hâle gelmesiyle kemer kademeli olarak çöker ve topuk dışa doğru kayar.

Belirtileri

• Çoğu kişide belirti yoktur: Düz taban görünümü tek başına hastalık anlamına gelmez.
• Ayak iç kenarında ağrı: Özellikle kirişin geçtiği bölgede hassasiyet.
• Çabuk yorulma: Uzun yürüyüş ve ayakta durma sonrası ayakta ve baldırda yorgunluk.
• Topuğun içe yatması: Arkadan bakıldığında topuğun dışa doğru kaydığının görülmesi.
• Ayakkabı aşınması: Tabanın iç kenarında belirgin aşınma.
• Parmak ucunda yükselmede zorlanma: İlerleyen olgularda tek ayak üzerinde parmak ucuna kalkamama.

Nedenleri

• Yapısal özellikler: Çocukluktan beri var olan ve genellikle yakınmasız seyreden esnek düz taban.
• Kiriş yetersizliği: İç taraftaki kirişin zamanla zayıflaması — erişkinde sonradan gelişen düz tabanın en sık nedenidir.
• Kemikler arası birleşme: Ayak kemikleri arasında olmaması gereken bağlantı; sert düz tabanın nedeni olabilir.
• Bağ gevşekliği: Genel eklem gevşekliği.
• Yaralanma ve kırık: Ayak dizilimini bozan geçirilmiş yaralanmalar.
• İltihaplı eklem hastalıkları, şeker hastalığı ve fazla kilo: Süreci hızlandırabilen etkenler.

Tanı Nasıl Konulur?

Muayenede ayak, hem yük verilmeden hem ayakta dururken değerlendirilir. Kemerin yük altında çöküp çökmediği, parmak ucunda yükselirken geri oluşup oluşmadığı ve topuğun arkadan bakıldığında konumu incelenir; bu bulgular esnek ile sert düz taban ayrımını sağlar. İç taraftaki kirişin hassasiyeti ve gücü, tek ayak üzerinde parmak ucuna kalkabilme ile değerlendirilir. Baldır esnekliği ayrıca ölçülür.

Röntgen, ayakta yük verirken çekilir; kemer açıları ve kemik dizilimi ancak yük altında doğru değerlendirilir. Sert düz taban kuşkusunda kemikler arası birleşmeyi göstermek için bilgisayarlı tomografi istenebilir. MR görüntüleme, kiriş ve bağ yapılarının durumunu değerlendirmek amacıyla kullanılır.

Tedavi Seçenekleri

Yakınmaya yol açmayan düz tabanlıkta tedavi gerekmez; yalnız görünüm nedeniyle tabanlık kullanımı ya da girişim önerilmez. Yakınma varsa yaklaşım şu adımlardan oluşur:

• Tabanlık: Kemeri destekleyen ve yük dağılımını düzenleyen tabanlıklar yakınmaların azalmasına katkı sağlayabilir.
• Ayakkabı düzenlemesi: Arka bölümü sağlam, ayağı kavrayan ayakkabı tercihi.
• Germe egzersizleri: Baldır esnekliğinin artırılması bu tabloda özellikle önemlidir.
• Güçlendirme: İç taraftaki kirişi ve ayak içi kaslarını çalıştıran program.
• Yüklenme düzenlemesi ve kilo yönetimi: Ayak kemerine binen yükü azaltır.
• Destek cihazları: İlerlemiş olgularda ayak bileğini de içine alan destekler değerlendirilebilir.

Cerrahi; ağrının günlük yaşamı belirgin biçimde etkilediği, cerrahi dışı yaklaşımlardan yeterli yanıt alınamayan ve dizilim bozukluğunun ilerlediği seçilmiş hastalarda gündeme gelir. Uygulanacak yöntem; düz tabanın esnek mi sert mi olduğuna, kiriş durumuna ve eklemlerdeki değişikliklere göre belirlenir. Karar hekim muayenesiyle verilir.

Cerrahi Tedavide Hedef ve Uygulanan Düzeltici İşlemler

Düz taban cerrahisinde hedef; ayağın doğal kavisini yeniden oluşturmak, ağrıyı azaltmak, yürüme işlevini düzeltmek ve uzun dönemde eklem sağlığını korumaktır. Planlama hastanın yaşına, deformitenin derecesine ve yakınmaların günlük yaşama etkisine göre yapılır. Gerekli görülen olgularda Evans osteotomisi, Cotton osteotomisi ve gastroknemius gevşetmesi gibi düzeltici işlemler tek başına ya da birlikte planlanabilir. Hangi işlemlerin uygulanacağı muayene ve görüntüleme bulgularıyla belirlenir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Ayak iç kenarında süregelen ağrı ve şişlik varsa.
• Erişkinlikte yeni gelişen ve ilerleyen bir kemer çökmesi fark edildiyse.
• Tek ayak üzerinde parmak ucuna kalkmakta zorlanılıyorsa.
• Topuk arkadan bakıldığında belirgin biçimde dışa kaymışsa.
• Ağrı yalnız tek ayakta ise.
• Çocuklarda ağrı, yürüyüş bozukluğu veya sert düz taban bulguları varsa.