Omuz Kireçlenmesi (Omartroz)

Omuz Kireçlenmesi Nedir?

Omuz ekleminde kol kemiğinin küresel başı, kürek kemiğinin sığ yuvasına oturur. Her iki yüzey, sürtünmeyi azaltan ve yükü dağıtan kıkırdakla kaplıdır. Kireçlenmede bu kıkırdak incelir, eklem aralığı daralır, eklem kenarlarında kemik çıkıntıları gelişir ve eklemi saran kapsül zamanla kalınlaşarak hareketi sınırlar.

Diz ve kalçadan farklı olarak omuz, vücut ağırlığını taşımayan bir eklemdir. Bu nedenle omuz kireçlenmesi daha seyrek görülür; buna karşılık ortaya çıktığında hareket açıklığındaki kaybı belirgin biçimde hissettirir, çünkü omuzun günlük işlevi geniş hareket açıklığına dayanır.

Klinikte iki tablo ayırt edilir. Birincisi, eklem yüzeylerinin yıprandığı ancak rotator manşetin sağlam olduğu klasik kireçlenmedir. İkincisi, uzun süreli ve geniş bir manşet yırtığının ardından kol kemiği başının yukarı kaymasıyla gelişen tablodur; bu grupta eklem mekaniği de bozulmuştur ve tedavi planı farklıdır. Ayrım muayene ve görüntülemeyle yapılır.

Belirtileri

• Derin ağrı: Omuzun içinden geliyormuş gibi tarif edilen, hareketle artan ağrı. Zamanla dinlenmede ve gece de sürebilir.
• Sürtünme hissi: Kolu çevirirken duyulan çıtırtı ve zımpara benzeri sürtünme.
• Hareket kısıtlılığı: Özellikle kolu dışa döndürmekte zorlanma; saç tarama, arkaya uzanma ve giyinme güçleşir.
• Güç kaybı ve çabuk yorulma: Ağrı ve kısıtlılığın birlikte yarattığı zorlanma.
• Hava değişimiyle artan ağrı: Bazı hastalarca bildirilen bir yakınmadır.

Şikâyetler genellikle aylar-yıllar içinde yavaş yavaş yerleşir. Ani başlayan şiddetli omuz ağrısında kalsifik tendinit, tendon yırtığı veya kırık gibi başka nedenler öncelikle araştırılır. Yakınmaların şiddeti kişiden kişiye değişir.

Nedenler ve Risk Etkenleri

Omuz kireçlenmesi tek bir nedene bağlanamaz. Yaşla birlikte kıkırdak dokunun onarım yeteneğinin azalması temel zemini oluşturur; buna kişisel ve mekanik etkenler eklenir.

• Geçirilmiş yaralanma: Kol kemiği üst uç kırıkları, tekrarlayan omuz çıkıkları ve eklem içine uzanan yaralanmalar.
• Uzun süreli manşet yırtığı: Kol kemiği başının yukarı kayarak yuvanın üst kenarına dayanması eklem yüzeyini yıpratır.
• Romatizmal hastalıklar: Eklem zarını tutan iltihabi hastalıklar kıkırdak kaybını hızlandırabilir.
• Kansız kalma (avasküler nekroz): Kol kemiği başının beslenmesinin bozulması eklem yüzeyinin çökmesine yol açabilir.
• Meslek ve spor yükü: Baş üzeri ağır çalışma, ağırlık kaldırma ve fırlatma sporlarındaki tekrarlayan zorlanmalar.
• Önceki omuz cerrahileri ve ailesel yatkınlık.

Bu etkenlerin bulunması kireçlenme gelişeceği anlamına gelmez; sürecin hızı ve şiddeti kişiden kişiye değişir.

Tanı Nasıl Konur?

Değerlendirme muayeneyle başlar. Hem hastanın kendi yaptığı hem de hekimin yaptırdığı hareketlerde kısıtlılık aranır; özellikle dışa dönme kaybı kireçlenmede belirgindir. Sürtünme hissi elle duyulabilir. Rotator manşetin sağlamlığı ayrı ayrı sınanır, çünkü bu bulgu tedavi seçimini doğrudan etkiler. Boyun kaynaklı ağrı da ayırt edilir.

Röntgen ilk basamaktır: eklem aralığındaki daralma, kemik çıkıntıları, kemik içi boşluklar ve kol kemiği başının yukarı kayıp kaymadığı değerlendirilir. Bilgisayarlı tomografi yuvadaki kemik kaybını ve aşınmanın yönünü ölçmek amacıyla, cerrahi planlanan hastalarda istenebilir. MR görüntüleme rotator manşetin durumu ve kas dokusundaki yağlı değişim hakkında bilgi verir.

Görüntüleme bulgusu tek başına ameliyat gerekçesi değildir. Karar; ağrının uykuyu ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği, hareket kaybının derecesi, yaş, beklentiler ve uygulanan tedavilerden alınan yanıt birlikte ele alınarak hekim muayenesiyle belirlenir.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi dışı yaklaşımlar

Tedavi çoğunlukla cerrahi dışı başlar. Ağrıyı artıran zorlayıcı hareketlerin düzenlenmesi, hareket açıklığını koruyan ölçülü germe çalışmaları, rotator manşet ve kürek kemiği çevresi kaslara yönelik güçlendirme, fizik tedavi uygulamaları ve hekimin planladığı ağrı yönetimi bu basamağı oluşturur. Seçilmiş hastalarda eklem içi enjeksiyon uygulamaları değerlendirilebilir. Bu yaklaşımlar kıkırdağı eski hâline getirmez; amaç ağrının azaltılması ve işlevin korunmasıdır.

Cerrahi seçenekler

Cerrahi dışı tedaviye karşın ağrısı süren, uykusu bölünen ve günlük işleri belirgin biçimde kısıtlanan seçilmiş hastalarda cerrahi gündeme gelir. Erken evrede ve sınırlı bulgusu olan bazı hastalarda artroskopik girişimle eklem içi temizlik ve kapsül gevşetmesi değerlendirilebilir.

İleri kireçlenmede protez cerrahisi ele alınır. Rotator manşeti sağlam olan hastalarda eklem yüzeylerinin yerine konduğu anatomik omuz protezi; manşeti geniş biçimde yırtık ve işlevsiz olan hastalarda ise eklemin top-yuva ilişkisinin ters çevrildiği ters omuz protezi düşünülür. Bu ayrım tesadüfi değildir: ters protez, kolun kaldırılmasını manşet yerine omuz üstü kasın üstlenmesine olanak verecek biçimde tasarlanmıştır.

Yöntem seçimi; manşetin durumu, kemik kaybı, yaş, eşlik eden hastalıklar ve beklentiler birlikte ele alınarak hekim muayenesiyle belirlenir. İyileşme süreci kişiden kişiye değişir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Haftalarca süren, dinlenmeyle geçmeyen derin omuz ağrısı.
• Gece uykudan uyandıran ve ağrıyan tarafa yatmayı engelleyen ağrı.
• Kolu dışa döndürmede ve baş üzerine kaldırmada giderek artan kısıtlılık.
• Giyinme, saç tarama ve arkaya uzanma gibi günlük işlerde zorlanma.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar: düşme sonrası kolu hiç kaldıramama veya omuzda şekil bozukluğu (kırık ve çıkık açısından), ateşle birlikte omuzda kızarıklık, ısı artışı ve ani şişlik (eklem enfeksiyonu açısından), kolda uyuşma-karıncalanma ile elin soğuk ve soluk görünmesi (damar-sinir bulgusu açısından). Bu tablolarda gecikilmemelidir.