Morton Nöroma

Morton Nöroma Nedir?

Ayak tabanında her iki parmak arasına uzanan küçük sinirler, tarak kemiklerinin (metatars) başlarının arasından ve bu başları birbirine bağlayan bir bağın altından geçer. Morton nöromada bu sinir, sürekli baskı ve sürtünme sonucunda sıkışır; çevresinde kalınlaşma ve sertleşme gelişir. Adında nöroma geçse de gerçek bir tümör değildir.

En sık üçüncü ve dördüncü parmak arasında, daha seyrek olarak ikinci ve üçüncü parmak arasında görülür. Genellikle tek ayakta ve tek aralıktadır. Kadınlarda erkeklere göre belirgin olarak daha sık, çoğunlukla 30-60 yaş arasında ortaya çıkar.

Belirtileri

• Ön ayakta yanma ve keskin ağrı: Tarak kemiklerinin başlarının olduğu bölgede, yürürken ve koşarken artan ağrı.
• Taş ya da kıvrılmış çorap hissi: Ayakkabının içinde küçük bir taşa ya da bilyeye basılıyormuş gibi bir his.
• Parmaklara yayılan uyuşma ve elektriklenme: Etkilenen iki parmağın birbirine bakan yüzlerinde karıncalanma ve his azalması.
• Ayakkabıyla ilişki: Dar burunlu ve topuklu ayakkabılarla şikayetler artar; ayakkabıyı çıkarıp ön ayağı ovalamak çoğu zaman rahatlatır.

Dışarıdan bakıldığında genellikle şişlik ya da renk değişikliği görülmez. Gece ağrısı seyrektir; geceleri belirgin ağrı varsa başka nedenler de araştırılır.

Nedenler ve Risk Etkenleri

Kesin neden bilinmemekle birlikte sinirin, tarak kemiklerinin başları arasında ve bu başları bağlayan bağın altında tekrar tekrar sıkışması temel mekanizma olarak kabul edilir. Şu durumlar riski artırır:

• Ayakkabı: Dar burunlu ve yüksek topuklu ayakkabılar ön ayağa yük bindirir ve tarak kemiklerini birbirine yaklaştırır.
• Ön ayağa yüklenen aktiviteler: Koşu, dans ve uzun süre ayakta durma gibi ön ayağın sürekli yük taşıdığı işler ve sporlar.
• Ayak yapısındaki farklılıklar: Halluks valgus (başparmak çıkıntısı), düz taban ya da yüksek ayak kemeri, çekiç parmak gibi şekil bozuklukları.
• Cinsiyet: Kadınlarda belirgin olarak daha sık görülür.

Tanı Nasıl Konur?

Tanıda öykü ve muayene esastır. Ağrının yeri, ayakkabıyla ilişkisi ve uyuşmanın hangi parmaklarda olduğu sorgulanır. Muayenede iki tarak kemiği başının arasına bastırmak ağrıyı ortaya çıkarır. Ön ayak yanlardan sıkıştırılırken parmak aralığına bastırıldığında hissedilen tıklama (Mulder tıklaması) tanıyı destekler.

Kırık, eklem kireçlenmesi ve diğer kemik sorunlarını ayırt etmek için röntgen çekilir. Ultrasonografi kalınlaşmış siniri göstermede ve gerekirse enjeksiyonu yönlendirmede tercih edilen yöntemdir; MR çoğu hastada gerekmez. Parmak aralığına yapılan uyuşturucu iğneyle ağrının hemen geçmesi tanıyı doğrulamaya yardımcı olabilir.

Ön ayak ağrısı tarak kemiklerinin yorgunluk kırığında, tarak kemiği başlarına aşırı yüklenmede (metatarsalji), parmak eklemlerinin iltihabında ve şeker hastalığına bağlı sinir hasarında da görülebilir. Doğru tedavi için bu tablolar ayırt edilmelidir.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi dışı tedavi

• Ayakkabı değişikliği: Önü geniş, topuğu alçak ve tabanı yumuşak ayakkabılar sinire binen baskıyı azaltır; tedavinin temelidir.
• Tabanlık ve metatars pedi: Tarak kemiklerinin başlarının hemen gerisine yerleştirilen pedler ve kişiye özel tabanlıklar yükü dağıtır ve kemik başlarını birbirinden uzaklaştırır.
• Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı artıran koşu ve zıplama gibi etkinliklere bir süre ara verilmesi.
• Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar: Kısa süreli kullanımda ağrıyı azaltabilir.
• Kortizon enjeksiyonu: Parmak aralığına, gerekirse ultrason eşliğinde yapılan enjeksiyon şişliği ve ağrıyı azaltabilir. Hastaların önemli bir bölümünde kısa dönemde rahatlama sağlar; uzun dönem etkisi daha sınırlıdır. Sık tekrarlanması ayak tabanındaki yağ yastığını inceltebileceği için önerilmez.

Ayakkabı değişikliği, tabanlık ve gerektiğinde enjeksiyonun birlikte uygulanmasıyla hastaların önemli bir bölümünde uzun süreli rahatlama sağlanır.

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Üç ile altı ay boyunca uygulanan cerrahi dışı tedaviye rağmen şikayetler sürüyor ya da yineliyorsa cerrahi düşünülür. İki temel yöntem vardır:

• Sinirin serbestleştirilmesi (dekompresyon): Siniri sıkıştıran bağ gevşetilir ve sinir korunur; seçilmiş hastalarda uygulanır.
• Kalınlaşmış sinir bölümünün çıkarılması (nörektomi): Ağrı kaynağı olan sinir bölümü çıkarılır. Ağrıyı gidermede güvenilir sonuç verir; ancak iki parmağın birbirine bakan yüzlerinde kalıcı uyuşma beklenir. Seyrek olarak kesilen sinir ucunda yeniden ağrılı bir kalınlaşma (güdük nöroma) gelişebilir.

Ameliyat ayağın üst ya da taban tarafından yapılabilir. Ameliyattan sonra genellikle sert tabanlı özel bir ayakkabıyla yürünür; yara iyileşene kadar yoğun yüklenmeden kaçınılır ve normal ayakkabılara çoğu hastada birkaç hafta içinde dönülür.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Ayakkabı değişikliğine rağmen haftalardır süren ön ayak ağrısı ya da yanma.
• Parmaklarda kalıcı hale gelen uyuşma.
• Yürüme mesafenizi ya da spor yapmanızı kısıtlayan ağrı.
• Her iki ayakta ya da birden fazla aralıkta benzer şikayetler.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar: ayakta kızarıklık, ısı artışı, şişlik ve ateş, özellikle şeker hastalarında enfeksiyon açısından gecikmeden değerlendirilmelidir. Düşme ya da burkulma sonrası ön ayakta ani ağrı ve ayağa basamama kırık açısından aynı gün değerlendirme gerektirir.