SLAP Lezyonları ve Biseps Tendon Sorunları

SLAP Lezyonu ve Biseps Tendonu Nedir?

Omuz yuvası (glenoid) sığdır; çevresini saran kıkırdak halka olan labrum, yuvanın derinliğini artırır ve kapsül ile bağların tutunma yeri olarak eklemin dengesine katkı sunar. Kolun ön yüzündeki biseps kasının uzun başı, tendon hâlinde omuz eklemi içinden geçer ve labrumun üst kesimine tutunur.

Bu üst bölgede, biseps tutunma yerini içine alacak biçimde önden arkaya uzanan yaralanmalar SLAP lezyonu olarak adlandırılır. Yaralanma yalnız labrumu ilgilendirebileceği gibi biseps tendonunun tutunma yerini de içerebilir; bu ayrım tedavi planında belirleyicidir.

Biseps tendonunun kendisi de ayrı bir ağrı kaynağı olabilir. Tendonun kanal içinde iltihaplanması, kanaldan kayması (instabilite) veya kısmen yıpranıp incelmesi, omuz ön yüzünde belirginleşen ağrı yaratır. Kimi hastada tendon tümüyle kopabilir; bu durumda kolun ön yüzünde kas kütlesinin aşağı doğru toplandığı bir görünüm ortaya çıkabilir. Bu tabloların hangisinin öne çıktığı hekim muayenesiyle belirlenir.

Belirtileri

• Derin omuz ağrısı: Hastanın parmakla tam olarak gösteremediği, eklemin içinden geliyormuş gibi tarif edilen ağrı.
• Fırlatma ağrısı: Kol yukarıda ve dışa dönükken, yani fırlatma hareketinin hazırlık evresinde belirginleşen ağrı ve güç kaybı.
• Takılma ve ses: Belirli açılarda takılma, kilitlenme hissi ya da kayma sesi.
• Ön yüz ağrısı: Biseps tendonu kaynaklı, kolun ön yüzünde ve aşağı doğru yayılan hassasiyet.
• Güç kaybı: Ağır kaldırırken ve kolu döndürürken çabuk yorulma.

Yakınmalar çoğu zaman belirsizdir ve sıkışma, manşet yırtığı ya da instabilite ile karışabilir. Bu nedenle tanı yalnız yakınmaya bakılarak konmaz; şikâyetin biçimi kişiden kişiye değişir.

Nedenler ve Risk Etkenleri

SLAP lezyonları iki yolla gelişebilir. Birincisi tek seferlik yaralanmadır: uzanmış kolun üzerine düşmek, ağır bir yükü ani biçimde çekmek veya omuz çıkığı sırasında labrumun üst kesiminin ayrılması. İkincisi tekrarlayan zorlanmadır: fırlatma sporlarında ve baş üzeri çalışmada, kol yukarıda ve dışa dönükken biseps tutunma yerine binen çekme kuvvetinin yıllar içinde birikmesi.

Bildirilen risk etkenleri arasında şunlar sayılır:

• Beyzbol, hentbol, voleybol, tenis gibi fırlatma ve baş üzeri vuruş içeren sporlar.
• Baş üzeri çalışma gerektiren meslekler ve ağır kaldırma alışkanlığı.
• Omuz instabilitesi ve daha önce yaşanmış çıkık.
• Kürek kemiği hareket düzeninde bozukluk ve omuz arka kapsülünün gerginleşmesi.
• Yaşla birlikte labrum ve biseps tutunma yerinde gelişen yıpranma değişiklikleri.

Bu etkenlerin katkı düzeyi kişiden kişiye değişir ve her hastada ayrı değerlendirilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, öykü ve muayenenin dikkatle birleştirilmesini gerektirir. Sporcuda fırlatma hareketinin hangi evresinde ağrı olduğu, hangi hareketlerin şikâyeti yeniden ortaya çıkardığı ve daha önce çıkık yaşanıp yaşanmadığı sorgulanır. Muayenede labrumu ve biseps tendonunu ayrı ayrı sınayan testler, sıkışma testleri ve omuz dengesi değerlendirmeleri kullanılır. Tek bir muayene testinin tanıyı kesinleştirmediği bilinir; bulgular birlikte ele alınır.

Röntgen labrumu göstermez; kemik yapıyı ve eşlik eden sorunları değerlendirmek için istenir. MR görüntüleme, özellikle eklem içine kontrast madde verilerek yapıldığında labrumun üst kesimindeki ayrılmaların gösterilmesinde yararlıdır.

Bu bölgede yakınması olmayan kişilerde de yaşa bağlı değişikliklerin görülebildiği literatürde bildirilmektedir. Bu nedenle görüntüleme bulgusu tek başına ameliyat gerekçesi değildir; karar hekim muayenesiyle belirlenir.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi dışı yaklaşımlar

Tedavi çoğu hastada cerrahi dışı başlar. Ağrıyı artıran fırlatma ve baş üzeri hareketlerin geçici olarak sınırlanması, omuz arka kapsülünün esnekliğini artıran germe çalışmaları, kürek kemiği çevresi ve rotator manşet kaslarını hedefleyen güçlendirme programı ile spor tekniğinin gözden geçirilmesi temel basamaklardır. Hekimin planladığı ağrı yönetimi bu süreci destekler. Seçilmiş hastalarda biseps tendon kanalına yönelik enjeksiyon uygulamaları hem tedavi hem de ağrının kaynağını ayırt etme amacıyla değerlendirilebilir.

Cerrahi tedavi

Yeterli süreli ve düzenli cerrahi dışı tedaviye karşın yakınmaları süren seçilmiş hastalarda artroskopik girişim gündeme gelir. Genç ve fırlatma sporu yapan hastalarda labrumun üst kesimi yuvaya yeniden tespit edilebilir. Biseps tendonunun tutunma yerinin ileri derecede yıprandığı ve orta-ileri yaş grubundaki hastalarda ise tendonun kanal içinde yeniden konumlandırılması (tenodez) gibi seçenekler değerlendirilir; bu yaklaşımın ağrının kaynağını ortadan kaldırmada uygun bir yol olduğu bildirilmektedir.

Yöntem seçimi; yaş, spor dalı, yaralanmanın biçimi, eşlik eden manşet veya instabilite sorunları ve beklentiler birlikte ele alınarak hekim muayenesiyle belirlenir. İyileşme ve spora dönüş süresi kişiden kişiye değişir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Fırlatma veya baş üzeri vuruş sırasında tekrarlayan derin omuz ağrısı.
• Omuzda takılma, kilitlenme veya kayma hissi.
• Kolun ön yüzünde süregelen hassasiyet ve ağır kaldırırken artan ağrı.
• Birkaç haftalık dinlenme ve egzersiz programına karşın gerilemeyen yakınmalar.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar: ani bir zorlanma sırasında kolun ön yüzünde duyulan kopma hissi ve ardından kas kütlesinin aşağı toplanması, düşme sonrası kolu hiç kaldıramama veya omuzda şekil bozukluğu, kolda uyuşma-karıncalanma ile elin soğuk ve soluk olması, hızla artan şişlik. Bu tablolar kırık, çıkık, tendon kopması veya damar-sinir yaralanması açısından gecikmeden ele alınmalıdır.