Diz Kapağı Ağrısı (Patellofemoral Ağrı Sendromu)

Diz Kapağı Ağrısı Nedir?

Diz kapağı (patella), uyluk ön kas grubunun kirişleri içinde yer alan ve dizin öne doğru kuvvet aktarımını kolaylaştıran bir kemiktir. Diz büküldükçe uyluk kemiğinin ucundaki oluk biçimli kanal içinde aşağı yukarı kayar. Bu kayma sırasında diz kapağının arka yüzü ile kanalın yüzeyi arasında basınç oluşur; basıncın dengeli dağılmadığı durumlarda ön diz ağrısı ortaya çıkabilir.

Bu tablo çoğunlukla bir yırtık ya da kopma değildir. Kıkırdakta yumuşama görülebilir; buna kondromalazi patella adı verilir. Ancak görüntülemede saptanan kıkırdak yumuşaması tek başına ağrının nedeni sayılmaz ve tek başına cerrahi gerekçesi oluşturmaz. Yakınmanın kaynağı çoğu zaman kas dengesizliği, yüklenme biçimi ve hareket kontrolüyle ilişkilidir.

Belirtileri

• Ön diz ağrısı: Diz kapağının çevresinde ya da altında, çoğu zaman parmakla tam yeri gösterilemeyen künt bir ağrı.
• Merdiven bulgusu: Özellikle merdiven inerken artan ağrı; çıkarken de görülebilir.
• Uzun oturma sonrası ağrı: Sinemada veya araçta uzun süre dizi bükülü oturmakla artan, ayağa kalkınca azalan yakınma.
• Çömelme ve diz üstü durma zorluğu: Bu hareketlerde ağrının belirginleşmesi.
• Ses ve sürtünme hissi: Hareketle çıtırtı duyulması; ağrısızsa çoğu zaman önemli değildir.
• Hafif şişlik: Zorlayıcı etkinlik sonrası artan, belirgin olmayan dolgunluk.

Dizde kilitlenme, boşalma ya da yaralanma sonrası hızla gelişen belirgin şişlik bu tabloya özgü değildir; bu bulgular başka bir sorunu düşündürür ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Nedenleri ve Risk Etkenleri

Diz kapağı ağrısı çoğunlukla tek bir nedene bağlı değildir; birkaç etken bir araya gelir:

• Yüklenmedeki ani artış: Koşu mesafesinin, antrenman sıklığının veya yeni bir etkinliğin hızla artırılması.
• Kas dengesizliği: Uyluk ön kas grubunun, özellikle iç yandaki bölümünün zayıflığı.
• Kalça ve gövde kontrolü: Kalçayı dışa döndüren ve yana açan kasların zayıflığı, diz ekseninin içe düşmesine yol açabilir.
• Esneklik kaybı: Uyluk arka ve ön kas gruplarında, baldırda ve dış yan bantta gerginlik.
• Dizilim özellikleri: Diz kapağının kanal içindeki konumu, kanalın sığ olması, ayak yapısı ve bacak ekseni.
• Vücut ağırlığı: Diz kapağı ekleminde oluşan basıncı doğrudan etkiler.

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı büyük ölçüde öykü ve muayeneye dayanır. Ağrının ne zaman başladığı, hangi hareketlerle arttığı ve etkinlik düzeyinde yakın zamanda bir değişiklik olup olmadığı sorgulanır. Muayenede diz kapağının hareketi, çevresindeki hassasiyet, uyluk ön kas grubunun gücü, kalça kaslarının kontrolü ve tek ayak üzerinde çömelme sırasında dizin nasıl davrandığı değerlendirilir.

Röntgen, kemik yapısını ve diz kapağının kanal içindeki konumunu görmek için istenebilir. MR ise rutin olarak gerekmez; başka bir sorundan kuşkulanıldığında, yakınma beklenen sürede gerilemediğinde ya da yaralanma öyküsü varsa gündeme gelir. Görüntülemede kıkırdak yumuşaması görülmesi tek başına cerrahi gerekçesi değildir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin temeli cerrahi dışı yaklaşımlardır ve çoğu kişide bu yaklaşımlarla yakınmalar geriler:

• Etkinlik düzenlemesi: Ağrıyı belirgin biçimde artıran hareketlerin bir süre azaltılması; tam hareketsizlik önerilmez.
• Egzersiz programı: Uyluk ön kas grubunu ve kalça kaslarını güçlendiren, hareket kontrolünü geliştiren düzenli bir program tedavinin merkezindedir.
• Esneklik çalışmaları: Uyluk ön ve arka kasları, baldır ve dış yan bant esnekliğinin artırılması.
• Fizyoterapi: Ağrı yönetimi ve hareket biçiminin düzeltilmesi için uygulanabilir.
• Bantlama ve dizlik: Bazı kişilerde egzersiz programına yardımcı olarak değerlendirilebilir.
• Vücut ağırlığının yönetimi: Diz kapağı eklemindeki basıncı azaltmaya katkı sağlar.

Cerrahi, bu tabloda seyrek olarak gündeme gelir. Diz kapağının kanal içindeki dizilimini bozan belirgin bir yapısal sorun saptanır ve yeterli süreli düzenli bir programdan yanıt alınamazsa değerlendirilebilir. Böyle bir karar, muayene ve görüntüleme bulgularının birlikte yorumlanmasıyla verilir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Ağrı düzenli bir programa karşın haftalar içinde gerilemiyorsa.
• Dizde kilitlenme, takılma veya boşalma hissi varsa.
• Yaralanma sonrası hızla gelişen belirgin şişlik varsa.
• Diz kapağı yerinden çıkmışsa veya çıkma hissi yaşanıyorsa.
• Gece dinlenirken de süren ağrı, ateş veya belirgin kızarıklık eşlik ediyorsa.