Diz Kilitlenmesi

Gerçek ve Yalancı Kilitlenme

Gerçek kilitlenmede, eklem yüzeyleri arasına mekanik bir engel girer ve diz belirli bir açının ötesine geçemez. Kişi genellikle dizi tam düzeltemez; zorlandığında sert bir engelle karşılaşır. Bu tablo, eklem içinde yer değiştirmiş bir menisküs parçası ya da kopmuş bir kıkırdak-kemik parçasını düşündürür.

Yalancı kilitlenmede ise mekanik bir engel yoktur; diz ağrı, şişlik ya da kas kasılması nedeniyle hareket ettirilemez. Bu ayrım önemlidir, çünkü gerçek kilitlenme daha erken bir değerlendirme gerektirir. Ayrım muayenede yapılır: hekim dizi dikkatle hareket ettirerek engelin mekanik mi yoksa ağrıya bağlı mı olduğunu değerlendirir.

Eşlik Eden Belirtiler

• Takılma hissi: Kilitlenmeden önce belirli hareketlerde dizde bir şeyin takıldığı duygusu.
• Şişlik: Yaralanma sonrası saatler içinde ya da tekrarlayan biçimde gelişen eklem şişliği.
• Ağrı: Kilitlenme anında keskin, sonrasında künt bir ağrı.
• Boşalma hissi: Dizin aniden güç kaybettiği duygusu; bağ yaralanmasına eşlik edebilir.
• Kendiliğinden açılma: Bazı olgularda dizin belirli bir hareketle yeniden açılması; bu, sorunun ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Nedenleri

• Menisküs yırtığı: Özellikle yırtılan parçanın yer değiştirerek eklem arasına sıkıştığı biçim, kilitlenmenin en sık nedenlerindendir.
• Serbest cisim: Eklem içinde dolaşan kopmuş bir kıkırdak veya kıkırdak-kemik parçası.
• Osteokondritis dissekans: Kıkırdak altındaki kemiğin beslenmesinin bozulması sonucu parça ayrılması.
• Diz kapağı çıkığı: Çıkık sırasında kopan parça eklem arasına sıkışabilir.
• Kıkırdak hasarı: Kopan kıkırdak parçasının eklem arasına girmesi.
• Eklem içi yumuşak doku sorunları: Daha seyrek görülen nedenler arasındadır.

Kova Sapı Yırtığı

Kilitlenmeye en sık yol açan menisküs yırtığı biçimi kova sapı yırtığıdır; bu tipte yırtılan menisküs parçası bir kova kulpu gibi eklemin içine doğru yer değiştirir ve eklem yüzeyleri arasına takılarak dizin tam açılmasını engeller. Ani bir spor yaralanmasının ardından ortaya çıkan kilitlenme, takılma hissi ve dizi tam açamama bu nedenle gecikmeden değerlendirilmesi gereken bulgular arasındadır. Menisküs, dizde yükün geniş bir yüzeye dağılmasını sağlayan, kıkırdağı koruyan ve eklem dengesine katkıda bulunan bir yapıdır. Değerlendirmenin gecikmesi durumunda yer değiştirmiş parçada şekil bozukluğu gelişebilir, parçanın tamir edilebilirliği azalabilir ve kıkırdak hasarı riski artabilir.

Tanı Nasıl Konulur?

Öyküde kilitlenmenin ne zaman ve hangi hareketle ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü, kendiliğinden açılıp açılmadığı ve daha önce benzer bir durumun yaşanıp yaşanmadığı ayrıntılı sorgulanır. Muayenede dizin hareket açıklığı ölçülür, tam düzelme olup olmadığı değerlendirilir; eklem hattı hassasiyeti, şişlik ve bağ yapılarının durumu incelenir.

Röntgen kemik yapısını gösterir ve kemik içeren serbest cisimleri ortaya koyabilir. MR görüntüleme menisküs yırtığının biçimini, kıkırdak durumunu ve eklem içindeki parçaları değerlendirmek için kullanılır. Bazı olgularda parçanın gerçek konumu ancak artroskopi sırasında doğrudan görülerek anlaşılır.

Tedavi Yaklaşımı

Tedavi, kilitlenmenin nedenine göre belirlenir:

• Erken değerlendirme: Gerçek kilitlenme, eklem arasında mekanik bir engeli düşündürdüğü için gecikmeden değerlendirilir.
• Artroskopik girişim: Yer değiştirmiş menisküs parçasının yerine konularak onarılması, uygun olmayan olgularda hasarlı bölümün düzeltilmesi ya da serbest cismin çıkarılması.
• Kıkırdak onarımı: Kopan parçanın bıraktığı defekte yönelik seçeneklerin değerlendirilmesi.
• Rehabilitasyon: Girişim sonrası hareket açıklığının ve kas gücünün geri kazanılması.

Yalancı kilitlenmede ise öncelik ağrı ve şişliğin yönetimi ile hareket açıklığının geri kazanılmasıdır; altta yatan sorun buna göre ele alınır. Hangi yaklaşımın uygun olduğu, muayene ve görüntüleme bulgularının birlikte yorumlanmasıyla hekim tarafından belirlenir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Diz belirli bir açıda takılıp kalıyor ve tam düzelmiyorsa — beklemeden değerlendirme yapılmalıdır.
• Kilitlenme tekrarlıyorsa, kendiliğinden açılsa bile.
• Yaralanma sonrası hızla gelişen belirgin şişlik varsa.
• Dize yük verilemiyorsa.
• Boşalma hissi eşlik ediyorsa.

Kilitlenmiş bir dizi zorla düzeltmeye çalışmak eklem yüzeyine ek zarar verebilir; bu nedenle kendi kendine zorlama önerilmez.