Tetik Parmak

Tetik Parmak Nedir?

Parmakları büken tendonlar avuç içinden parmak uçlarına kadar ince tünellerin içinden geçer. Bu tünelleri, tendonu kemiğe yakın tutan ve olta kamışındaki halkalara benzetilen makaralar (pulley) oluşturur. Parmak dibinde, avuç içinde bulunan ilk makaraya A1 makarası denir.

Tetik parmakta tendon ya da A1 makarası kalınlaşır ve tendonun kayabileceği alan daralır. Tendon üzerinde küçük bir düğüm (nodül) de oluşabilir. Parmak bükülürken bu düğüm makaranın altından güçlükle geçer ve takılır; açılırken bir anda kurtularak tetik çekilir gibi açılır. Tıpta stenozan (darlaştırıcı) tenosinovit olarak da adlandırılır. Bu sayfa yetişkinlerde görülen tetik parmağı anlatır; çocuklarda görülen doğuştan tetik başparmak farklı bir tablodur.

Belirtileri

• Parmak dibinde hassasiyet: Avuç içinde, parmağın başladığı yerde basmakla ağrıyan küçük bir şişlik ya da düğüm.
• Takılma ve tıklama: Parmak bükülüp açılırken hissedilen ve bazen duyulan tıklama.
• Kilitlenme: Parmağın bükülü kalması ve ancak diğer elin yardımıyla açılabilmesi.
• Sabah tutukluğu: Şikayetler sabahları daha belirgindir; gün içinde parmak kullanıldıkça açılabilir.
• İleri dönem: Parmağın tamamen bükülememesi ya da bükülü kalması; uzun süren olgularda parmağın orta ekleminde sertlik gelişebilir.

Ağrı bazen parmağın orta eklemine yansır; bu nedenle hastalar sorunu yanlışlıkla eklemde sanabilir. Birden fazla parmak aynı anda ya da farklı zamanlarda etkilenebilir.

Nedenler ve Risk Etkenleri

Çoğu hastada belirgin bir neden yoktur. Şu durumlarda daha sık görülür:

• Yaş ve cinsiyet: En sık 40-60 yaş arasında ve kadınlarda görülür.
• Şeker hastalığı: Tetik parmak şeker hastalarında daha sık görülür, birden fazla parmağı tutabilir ve tedaviye yanıt daha yavaş olabilir.
• Diğer hastalıklar: Romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları, gut, tiroid hastalıkları ve amiloidoz.
• Elin kullanımı: Güçlü ve tekrarlayan kavrama ya da sıkıştırma gerektiren işler.
• Karpal tünel sendromu: İki sorun aynı kişide sık birlikte görülür.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı muayeneyle konur. Parmak dibindeki hassas düğüm elle hissedilir; parmak bükülüp açılırken takılma ya da kilitlenme gözlenir. Takılmanın şiddeti, parmağın kendiliğinden açılıp açılamadığı ve eklemlerde sertlik olup olmadığı değerlendirilerek tedavi planlanır.

Çoğu hastada görüntüleme gerekmez. Eklem kireçlenmesi, kırık ya da başka bir neden düşünülüyorsa röntgen, tendonun ve kılıfın ayrıntılı değerlendirilmesi gerekiyorsa ultrasonografi yapılabilir. Benzer şikayetler eklem kireçlenmesinde, avuç içinde kalınlaşmayla seyreden Dupuytren hastalığında ve tendon yaralanmalarında da görülebilir; bu tablolar muayenede ayırt edilir.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi dışı tedavi

• Yük düzenlemesi: Güçlü kavrama ve tekrarlayan sıkıştırma gerektiren işlere bir süre ara verilmesi.
• Atel: Parmağı geceleri düz tutan atel, özellikle sabah kilitlenmesinde yardımcı olabilir.
• Kortizon enjeksiyonu: Tendon kılıfına yapılan enjeksiyon birçok hastada takılmayı ortadan kaldırır; gerekirse sınırlı sayıda tekrarlanabilir. Şeker hastalarında, uzun süredir devam eden takılmada ve başparmakta yanıt daha düşük olabilir. İnsülin kullanan hastalarda enjeksiyondan sonraki 10-14 gün boyunca kan şekeri yükselebileceği için şeker değerleri yakından izlenmelidir.
• Ağrı kesiciler ve hafif germe egzersizleri: Ağrıyı azaltmaya ve sertliği önlemeye yardımcı olabilir; takılmayı tek başına çözmez.

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Enjeksiyona rağmen takılma yineleniyorsa, parmak kilitlenip ancak diğer elle açılabiliyorsa ya da hiç açılamıyorsa A1 makarasının gevşetilmesi önerilir. İşlem lokal anesteziyle ve günübirlik yapılır; avuç içindeki küçük bir kesiden ya da seçilmiş hastalarda iğne ucuyla (perkütan) makara gevşetilir. Diğer makaralar korunduğu sürece A1 makarasının açılması elin işlevini bozmaz.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Parmağın sık sık takılması ya da kilitlenmesi.
• Parmağın ancak diğer elin yardımıyla açılabilmesi ya da hiç açılamaması.
• Parmak dibinde günlük işleri zorlaştıran ağrı.
• Birden fazla parmakta benzer şikayetlerin başlaması.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar: parmakta kızarıklık, ısı artışı, bütün parmak boyunca şişlik ve parmağı hareket ettirmekle şiddetlenen ağrı, özellikle ateşle birlikteyse tendon kılıfı enfeksiyonunu düşündürür ve acil tedavi gerektirir. Kesici bir yaralanmanın ardından parmağın bükülememesi tendon kesisi açısından aynı gün değerlendirilmelidir.