AC Eklem Çıkığı (Akromiyoklaviküler Eklem Yaralanması)

AC Eklem Çıkığı Nedir?

Omuz kuşağı köprücük kemiği (klavikula), kürek kemiği ve kol kemiğinden oluşur. Köprücük kemiğinin dış ucu, kürek kemiğinin omuzun üstündeki akromiyon çıkıntısıyla küçük bir eklem yapar; buna akromiyoklaviküler eklem ya da kısaca AC eklem denir. Eklemi iki grup bağ bir arada tutar: eklemin hemen çevresindeki AC bağları ve köprücük kemiğini aşağıdaki korakoid çıkıntıya bağlayan güçlü korakoklaviküler bağlar.

Omuzun üzerine düşüldüğünde akromiyon aşağı doğru itilir, köprücük kemiği ise yerinde kalmaya çalışır. Bu sırada önce AC bağları, kuvvet daha büyükse korakoklaviküler bağlar da yırtılır ve köprücük kemiğinin ucu yukarıda kalmış gibi görünür. Bu yaralanma, kol kemiğinin omuz yuvasından çıktığı omuz çıkığından farklıdır.

Belirtileri

• Omuzun üstünde ağrı: Ağrı köprücük kemiğinin dış ucunda, omuz başının tepesinde hissedilir.
• Şişlik ve morarma: Yaralanmadan sonraki saatler ve günler içinde gelişebilir.
• Basamak görünümü: Ağır yaralanmalarda köprücük kemiğinin ucu deri altında belirgin bir kabarıklık oluşturur.
• Kolu kaldırmakta güçlük: Kolu baş üstüne kaldırmak ve karşı omuza doğru uzatmak ağrılıdır.
• Yan yatamama: Yaralı omuz üzerine yatmak ağrı yapar.

AC Eklem Çıkığının Tipleri

AC eklem yaralanmaları, yırtılan bağlara ve köprücük kemiğinin yer değiştirme derecesine göre altı tipe ayrılır (Rockwood sınıflaması):

• Tip 1: AC bağlarında gerilme ya da kısmi yırtık; köprücük kemiği yerindedir.
• Tip 2: AC bağları yırtılmıştır, korakoklaviküler bağlar gerilmiştir; köprücük kemiğinde hafif yükselme olur.
• Tip 3: Her iki bağ grubu da yırtılmıştır; köprücük kemiğinin ucu belirgin biçimde yukarıda görünür.
• Tip 4: Köprücük kemiğinin ucu geriye doğru yer değiştirmiş, trapez kasının içine gömülmüştür.
• Tip 5: Köprücük kemiği çok belirgin biçimde yukarıdadır; omuz çevresindeki kas zarları da yırtılmıştır.
• Tip 6: Köprücük kemiğinin ucu aşağıya, korakoid çıkıntının altına yer değiştirmiştir. Çok nadirdir.

Tip 1 ve tip 2 hafif, tip 4, 5 ve 6 ağır yaralanma kabul edilir. Tip 3, tedavi kararının hastaya göre verildiği bir ara gruptur.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, yaralanmanın nasıl olduğunun öğrenilmesi ve muayeneyle konur. Muayenede AC eklem üzerindeki hassasiyet, köprücük kemiğinin ucundaki kabarıklık ve kolu karşı omuza doğru uzatınca ortaya çıkan ağrı değerlendirilir. Boyun, omuz ve kolun sinir ve dolaşım muayenesi de yapılır.

Yaralanmanın tipi röntgenle belirlenir. Karşılaştırma için iki omuzun birlikte görüntülendiği ve AC ekleme odaklanan özel çekimler yapılabilir. Köprücük kemiğinin geriye kayıp kaymadığını görmek için koltuk altından çekilen bir görüntü eklenir. Eşlik eden kıkırdak, kas ya da tendon yaralanmasından şüpheleniliyorsa MR istenebilir.

Tedavi Seçenekleri

Ameliyatsız tedavi

Tip 1 ve tip 2 yaralanmalar ameliyatsız tedavi edilir:

• Kol askısı: Ağrı azalana kadar, çoğunlukla birkaç gün ile iki hafta arası.
• Soğuk uygulama ve ağrı kontrolü: İlk günlerde şişlik ve ağrıyı azaltır.
• Erken hareket ve fizik tedavi: Ağrı izin verdikçe omuz hareketlerine başlanır, ardından omuz ve kürek kemiği çevresindeki kaslar güçlendirilir.

Tip 1 yaralanmalarda iyileşme genellikle birkaç haftada tamamlanır, tip 2’de bu süre biraz daha uzundur. İyileşmeden sonra köprücük kemiğinin ucunda hafif bir kabarıklık kalabilir; bu çoğu zaman işlev kaybı yapmaz.

AC Eklem Çıkığı Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?

Tip 4, 5 ve 6 yaralanmalarda genellikle ameliyat önerilir. Tip 3 yaralanmalarda çoğu hastada önce ameliyatsız tedavi denenir; kolunu sık sık baş üstünde kullanan sporcularda, ağır kol gücü gerektiren işlerde çalışanlarda ya da ameliyatsız tedaviye rağmen ağrı ve güç kaybı süren hastalarda ameliyat gündeme gelir.

Ameliyatta amaç köprücük kemiğini yerine getirmek ve yırtılan bağların görevini üstlenecek sağlam bir tespit sağlamaktır. Hastaya ve yaralanmanın üzerinden geçen süreye göre artroskopik yardımla yerleştirilen dayanıklı ip ve düğme sistemleri, tendon grefti ile bağ yeniden yapımı ya da plak ile geçici tespit yöntemleri kullanılabilir. Ameliyattan sonra omuz birkaç hafta kol askısıyla korunur, ardından kademeli bir fizik tedavi programı uygulanır. Temas sporlarına dönüş çoğunlukla birkaç ayı bulur.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Omuz üzerine düştükten sonra omuzun üstünde ağrı ve şişlik.
• Köprücük kemiğinin ucunda kabarıklık ya da basamak görünümü.
• Kolu kaldırmakta ya da omuz üzerine yatmakta güçlük.
• Haftalar geçmesine rağmen azalmayan omuz ağrısı.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar: kolda uyuşma, güçsüzlük, elde soğukluk ya da solukluk; deri altında belirgin bir kemik çıkıntısının deriyi germesi; açık yara; nefes darlığı. Ciddi bir kaza sonrası ağır yaralanma şüphesinde 112 aranmalıdır.