Trokanterik Bursit ve Kalça Dış Yan Ağrısı

Kalça Dış Yan Ağrısı Nedir?

Uyluk kemiğinin üst dış kesiminde, elle kolayca hissedilebilen bir kemik çıkıntı bulunur: büyük trokanter. Kalçayı yürürken dengede tutan kasların (özellikle orta ve küçük kalça kasları) tendonları bu çıkıntıya tutunur. Tendonlarla çıkıntı arasında ve dıştan geçen kalın bağ dokusu şeridinin altında, sürtünmeyi azaltan ince kese biçiminde yastıkçıklar (bursa) yer alır.

Bu bölgeye binen yük arttığında ya da tendonlar üzerindeki zorlanma sürdüğünde ağrı ortaya çıkar. Uzun yıllar bu tablo yalnız yastıkçık iltihabı olarak adlandırıldı. Günümüzde ise ağrının çoğunlukla tendon dokusundaki yıpranma ve yüklenme sorunuyla birlikte geliştiği kabul edilmekte; bu nedenle tablonun tümü için “büyük trokanter ağrı sendromu” terimi kullanılmaktadır. Ayrım önemlidir, çünkü tedavi yalnız iltihabı bastırmaya değil, tendonun yük taşıma kapasitesini artırmaya yöneliktir.

Bu tablo, kalça eklemi kireçlenmesinden farklıdır. Kireçlenmede ağrı çoğunlukla kasıkta hissedilirken, trokanterik ağrıda yakınma kalçanın dış yanındadır ve elle bastırıldığında yeniden ortaya çıkar. Bununla birlikte iki durum aynı kişide bir arada bulunabilir; ayrım muayeneyle yapılır.

Belirtileri

• Dış yan ağrısı: Kalçanın dış yanında, elle bastırıldığında belirginleşen ağrı. Uyluğun dış yüzü boyunca dize doğru yayılabilir; ancak dizin altına inmez.
• Yatarken artan ağrı: Ağrıyan tarafa yatmakta zorlanma. Karşı tarafa yatıldığında da üstteki bacak içe düştüğü için ağrı olabilir.
• Hareketle tetiklenme: Merdiven çıkma, yokuş yukarı yürüme, uzun süre ayakta durma ve araçtan inme sırasında artış.
• Oturma zorluğu: Bacak bacak üstüne atma ve alçak koltuktan kalkma sırasında ağrı.
• Tek ayak üstünde zorlanma: Pantolon giyerken veya tek ayak üzerinde dururken ağrının artması.
• Güç kaybı hissi: İleri tendon yıpranmasında yürürken kalçanın karşı tarafa düşmesi ve sallanan bir yürüyüş biçimi.

Ağrı çoğu hastada sinsi başlar ve haftalar içinde artar. Şiddeti ve süresi kişiden kişiye değişir.

Nedenler ve Risk Etkenleri

Tablo tek bir nedene bağlı değildir; çoğunlukla birden çok etkenin birleşimiyle ortaya çıkar:

• Ani yük artışı: Yürüyüş mesafesinin ya da antrenman yoğunluğunun kısa sürede artırılması, alışılmadık yokuş ve merdiven çalışması.
• Kalça çevresi kas zayıflığı: Kalçayı dengede tutan kasların zayıflaması, tendonlara binen yükü artırır.
• Duruş ve hareket alışkanlıkları: Tek kalçaya yaslanarak durma, bacak bacak üstüne atarak uzun süre oturma, uyurken bacağın içe düşmesi.
• Cinsiyet ve yaş: Orta yaş ve sonrasındaki kadınlarda daha sık bildirilmektedir; leğen kemiği genişliği tendonların açısını etkiler.
• Bacak boyu farkı ve eksen sorunları.
• Komşu bölge sorunları: Bel ağrısı, diz kireçlenmesi ya da ayak sorunları nedeniyle yürüyüş biçiminin değişmesi.
• Geçirilmiş kalça cerrahisi: Kalça protezi sonrası bu bölgede ağrı görülebilir.
• Fazla kilo ve hareketsizlik.

Risk etkeni taşımak yakınmanın kesin olarak ortaya çıkacağı anlamına gelmez; etkilenme düzeyi kişiden kişiye değişir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanının temeli muayenedir. Büyük trokanter üzerine parmakla bastırıldığında hastanın tarif ettiği ağrının yeniden ortaya çıkması tipik bulgudur. Kalçayı yana açan kasların dirence karşı çalıştırılması, tek ayak üzerinde otuz saniyeye kadar durma ve yürüyüş sırasında leğenin karşı tarafa düşüp düşmediğinin izlenmesi tanıya katkı sunar. Kasık ağrısı olup olmadığı ve kalçanın içe dönme hareketinin ağrılı olup olmadığı sorgulanarak eklem kaynaklı sorunlardan ayrım yapılır.

Bel bölgesinin değerlendirilmesi de önemlidir: bel fıtığı ve sinir sıkışmaları uyluğun dış yüzüne yansıyan ağrı yapabilir. Bu durumda ağrı çoğunlukla dizin altına iner ve uyuşma eşlik eder.

Röntgen, kalça eklemi kireçlenmesini ve varsa kalsifik birikimleri göstermek için istenir. Ultrasonografi ve MR görüntüleme her hastada gerekmez; yakınma yeterli süreli tedaviye karşın sürdüğünde, belirgin güç kaybı olduğunda ya da tendon yırtığından şüphelenildiğinde değerlendirilir. Görüntülemede saptanan yastıkçık kalınlaşması ya da tendon değişikliği, yakınması olmayan kişilerde de bulunabilir. Bu nedenle görüntüleme bulgusu tek başına ameliyat gerekçesi değildir; karar muayene bulgularıyla birlikte hekim muayenesiyle belirlenir.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi dışı yaklaşımlar

Tedavi büyük ölçüde cerrahi dışıdır ve iki temel başlık üzerine kurulur: bölgeye binen yükün düzenlenmesi ve tendonun taşıma kapasitesinin artırılması.

• Yük yönetimi: Tek kalçaya yaslanarak durmaktan ve bacak bacak üstüne atarak uzun süre oturmaktan kaçınmak; yan yatarken dizler arasına yastık koymak; yokuş ve merdiven yükünü geçici olarak azaltmak.
• Egzersiz programı: Kalçayı dengede tutan kasları kademeli olarak güçlendiren program tedavinin temelidir. Bölgeyi geren, bacağı gövdenin karşı tarafına aşırtan germe hareketleri tendonu sıkıştırabildiği için genellikle önerilmez.
• Fizik tedavi: Ağrının azaltılması ve programın doğru teknikle sürdürülmesi için uygulanır.
• Ağrı yönetimi: Hekim tarafından planlanır; egzersizin sürdürülebilmesi açısından önemlidir.
• Enjeksiyon uygulamaları: Seçilmiş hastalarda yastıkçık bölgesine yapılan uygulamalar ya da trombositten zengin plazma gibi seçenekler değerlendirilebilir. Bu uygulamalar egzersiz programının yerini almaz; programın sürdürülebilmesine yardımcı olur.

Yakınmanın gerilemesi çoğu hastada haftalar ile aylar arasında bir süre alır; iyileşme hızı kişiden kişiye değişir.

Cerrahi seçenekler

Yeterli süreli ve düzenli cerrahi dışı tedaviye karşın yakınmaları süren seçilmiş hastalarda cerrahi gündeme gelebilir. Yastıkçık dokusunun endoskopik olarak alınması, dıştan geçen bağ dokusu şeridinin gevşetilmesi ya da kopmuş kalça tendonlarının onarılması bu kapsamda değerlendirilen girişimlerdir. Tendon yırtığı saptanan hastalarda plan buna göre kurulur. Hangi yöntemin uygun olduğu ve iyileşme takvimi hekim muayenesiyle belirlenir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Birkaç haftadan uzun süren ve ağrıyan tarafa yatmayı engelleyen kalça dış yan ağrısı.
• Yürürken kalçanın karşı tarafa düştüğü hissi ya da sallanan yürüyüş.
• Kalçayı yana açmada belirgin güç kaybı (tendon yırtığını düşündürebilir).
• Ağrının dizin altına inmesi, uyuşma ya da karıncalanmanın eşlik etmesi (bel kaynaklı bir sorunu düşündürebilir).
• Yeterli süreli tedaviye karşın gerilemeyen yakınma.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar: düşme sonrası kalçaya basamama, bacakta kısalma ve dışa dönme (kırık şüphesi); ateş, bölgede kızarıklık, ısı artışı ve hızla şiddetlenen ağrı (enfeksiyon şüphesi); bacakta güç kaybı, uyuşma, soğukluk ya da renk değişikliği (damar-sinir bulgusu); kalçada ani gelişen belirgin şişlik. Bu tablolarda vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.