Diz Deformite Cerrahisi

Diz Çevresinde Deformite Ne Anlama Gelir?

Ayakta dururken kalça merkezinden ayak bileği merkezine çizilen hayali bir çizgi, bacağın yük taşıma çizgisidir. Bu çizginin dizden nereden geçtiği, yükün iç ve dış bölmeler arasında nasıl paylaşıldığını belirler. Çizgi olması gerekenden içe kayarsa iç bölmeye binen yük artar; dışa kayarsa dış bölme zorlanır. Halk arasında çarpık bacak ya da x bacak olarak adlandırılan tablolar bu sapmanın görünür hâlidir.

Deformite yalnız önden bakıldığında görülen eğrilikten ibaret değildir. Diz tam olarak düzelemiyorsa yandan bakıldığında bir bükülme kalıntısı vardır; tersine, dizin normalden fazla geriye kavis yapması da bir dizilim sorunudur. Bunlara ek olarak bacağın kendi ekseni etrafında içe ya da dışa dönük olması dönme bozukluğu olarak adlandırılır ve yürüyüşte ayak ucunun içe ya da dışa basmasıyla fark edilebilir. Bir hastada bu bozuklukların birden fazlası bir arada bulunabilir; bu nedenle değerlendirme tek bir düzlemle sınırlı tutulmaz.

Deformite Neden Oluşur?

Nedenler geniş bir yelpazeye yayılır. Çocukluk çağında bacakların gelişimi doğal bir seyir izler ve belirli yaşlarda görülen eğrilikler kendiliğinden düzelebilir; ancak tek taraflı, giderek artan ya da beklenen yaşta düzelmeyen eğrilikler araştırma gerektirir. Büyüme plağını etkileyen hastalıklar, raşitizm gibi kemik gelişimini bozan tablolar ve büyüme plağını ilgilendiren kırıklar bu grupta yer alır.

Erişkin dönemde en sık karşılaşılan iki neden kırık sonrası kaynama bozukluğu ve kireçlenmeye bağlı eklem içi çökmedir. Uygun hizada kaynamayan bir kırık, kemikte kalıcı bir açılanma bırakabilir. Eklem kıkırdağının bir bölmede belirgin biçimde incelmesi ise bacağın o tarafa doğru eğilmesine yol açar. Ayrıca geçirilmiş eklem enfeksiyonları, tümör cerrahisi sonrası durumlar ve bazı doğuştan gelen tablolar diz çevresinde deformiteye neden olabilir.

Neden Düzeltilir?

Deformitenin düzeltilmesindeki amaç yalnız görüntü değildir. Yük dağılımı bozulduğunda dizin bir bölmesi yıllar boyunca fazla zorlanır; bu durum ağrı, erken yıpranma ve zamanla hareket kaybıyla ilişkilendirilir. Düzeltme, aşırı yüklenen bölmedeki baskıyı azaltarak yakınmaların hafiflemesine ve eklemin korunmasına katkı sağlamayı hedefler. Çocuklarda ise büyüme devam ettiği için erken dönemde yapılan yönlendirmelerle daha küçük girişimlerle sonuç alınabilmesi söz konusudur.

Bununla birlikte her eğrilik ameliyat gerektirmez. Yakınma oluşturmayan, ilerlemeyen ve ölçümlerde sınır değerlerin içinde kalan dizilim farkları izlenebilir. Karar; ölçüm sonuçları, yakınmanın düzeyi, yaş, eklem kıkırdağının durumu ve kişinin beklentisi birlikte değerlendirilerek verilir.

Yöntemler Arasındaki Fark

Büyümesi devam eden çocuklarda, büyüme plağının bir tarafının geçici olarak yavaşlatılması yoluyla bacağın zamanla kendiliğinden düzelmesi sağlanabilir. Küçük bir girişimle uygulanan bu yaklaşımda düzeltme aylar içinde gerçekleşir ve hedefe ulaşıldığında kullanılan malzeme çıkarılır. Yöntemin uygulanabilmesi için yeterli büyüme potansiyelinin kalmış olması gerekir; bu nedenle zamanlama belirleyicidir.

Büyümesi tamamlanmış hastalarda düzeltme kemiğin planlı biçimde kesilmesiyle yapılır. Kesi sonrası kemik istenen açıya getirilir ve plak-vida ya da çivi ile sabitlenir; düzeltme tek seansta tamamlanır. Bu yaklaşım, deformitenin derecesi ölçülü olduğunda ve yumuşak dokular buna izin verdiğinde tercih edilir. Deformite çok belirginse, birden fazla düzlemde bozukluk varsa ya da eş zamanlı uzatma gerekiyorsa kademeli düzeltme gündeme gelir: dıştan takılan bir sistemle düzeltme günlere yayılır ve süreç boyunca ince ayar yapılabilir.

Diz çevresindeki deformite ileri evre kireçlenmeyle birlikteyse karar değişir. Eklem yüzeyi büyük ölçüde korunmuşsa eksen düzeltme eklemi koruma amacı taşır; eklem yüzeyi geniş biçimde kaybolmuşsa protez cerrahisi gündeme gelir ve dizilim düzeltmesi protez ameliyatının bir parçası olarak ele alınır. Bu ayrım, sayfanın en çok sorulan konularından biridir ve muayene ile görüntüleme bulgularının birlikte yorumlanmasını gerektirir.

Olası İstenmeyen Durumlar

Kemik kesisi içeren girişimlerde kaynamanın gecikmesi ya da gerçekleşmemesi, hedeflenen hizaya tam ulaşılamaması, kullanılan malzemeye bağlı rahatsızlık, eklem sertliği, enfeksiyon, damar-sinir yaralanması ve toplardamar içinde pıhtı oluşumu sayılabilir. Kademeli düzeltmede çivi giriş yerlerinde ciltte tahriş ve enfeksiyon görülebilir; bu bölgelerin düzenli bakımı gerekir. Sigara kullanımı ve kontrolsüz şeker hastalığı kaynamayı olumsuz etkileyen başlıklardır.

Ameliyat sonrası artan ağrı, belirgin şişlik, kızarıklık, ateş, yarada akıntı, ayakta uyuşma ya da baldırda ağrı durumunda beklemeden hekime başvurulmalıdır. Bu bulgular sık görülmez; erken değerlendirilmeleri önemlidir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı hekim muayenesiyle verilir.