Ayak Bileği Burkulması

Ayak Bileği Burkulması Nedir?

Ayak bileğinin dış yanında, topuk kemiği ile bacak kemiklerini birbirine bağlayan üç ana bağ bulunur. Ayak ani biçimde içe döndüğünde bu bağlar zorlanır. En sık yaralanan, bu bağların en önde yer alanıdır. İç yandaki bağ yapısı daha güçlü olduğu için bu tarafın yaralanması daha seyrektir.

Yaralanma, bacak kemikleri arasındaki bağlantıyı sağlayan yapıyı da etkileyebilir; buna yüksek ayak bileği burkulması denir ve iyileşme süresi daha uzundur. Ayrıca burkulmaya kemik yaralanmaları, kıkırdak hasarı ve kiriş yaralanmaları eşlik edebilir. Bu nedenle her burkulma basit bir zorlanma olarak değerlendirilmez.

Belirtileri ve Dereceleri

• 1. derece: Bağ gerilmiştir. Hafif ağrı ve şişlik vardır; yürümek genellikle mümkündür.
• 2. derece: Kısmi yırtık vardır. Belirgin ağrı, şişlik ve morarma görülür; yürümek zorlaşır.
• 3. derece: Tam yırtık vardır. Belirgin şişlik, yaygın morarma ve ayak bileğinde güvensizlik hissi bulunur; yük vermek çoğu zaman güçtür.

Ortak belirtiler; dış yanda ağrı ve hassasiyet, şişlik, morarma, ayak bileğini hareket ettirmede zorlanma ve yürürken zorlanmadır. Kemik üzerinde noktasal hassasiyet ve yük verememe, eşlik eden bir kırığı düşündürebilir ve görüntüleme gerektirir.

Nedenleri ve Risk Etkenleri

• Ani içe dönme: Düzensiz zeminde yürürken, koşarken veya inişte ayağın burkulması.
• Sıçrama ve iniş: Basketbol, voleybol ve benzeri dallarda başka bir oyuncunun ayağına basarak inme.
• Önceki burkulmalar: Yeterince iyileşmemiş bir burkulma sonrası yeniden yaralanma olasılığı artar.
• Denge ve kas kontrolü eksikliği: Ayak bileği çevresindeki kasların zayıflığı ve konum algısının bozulması.
• Ayak yapısı: Yüksek arklı ayak yapısı riski artırabilir.
• Uygun olmayan ayakkabı ve zemin: Destek vermeyen ayakkabı ve düzensiz zemin.

Tanı Nasıl Konulur?

Öyküde ayağın hangi yöne döndüğü, yaralanmadan hemen sonra yük verilip verilemediği ve şişliğin ne kadar hızlı geliştiği sorgulanır. Muayenede hassasiyetin tam yeri belirlenir; bağların bütünlüğünü değerlendiren özel testler uygulanır. Kemik çıkıntıları üzerindeki noktasal hassasiyet ayrıca aranır, çünkü bu bulgu kırık olasılığını düşündürür.

Röntgen, kırık kuşkusu bulunan olgularda istenir; her burkulmada gerekmez. MR görüntüleme, yakınmalar beklenen sürede gerilemediğinde, kıkırdak hasarı ya da kiriş yaralanmasından kuşkulanıldığında gündeme gelir. Bacak kemikleri arasındaki bağlantının etkilendiği yüksek burkulmalarda değerlendirme farklıdır ve ayrıca yapılır.

Tedavi Seçenekleri

Burkulmaların büyük bölümü cerrahi olmadan iyileşir. Yaklaşım genellikle şu aşamalardan oluşur:

• Erken dönem: Şişliğin azaltılması için göreli dinlenme, soğuk uygulama, bandaj ve ayağın yükseltilmesi.
• Koruma: Yaralanmanın derecesine göre bandaj, ayak bileği desteği veya kısa süreli bir atel kullanılabilir. Uzun süreli tam hareketsizlik tercih edilmez.
• Erken hareket: Ağrı izin verdiğinde hareket açıklığı çalışmalarına başlanması.
• Güçlendirme: Ayak bileğini dışa çeviren kasların güçlendirilmesi özellikle önemlidir.
• Denge ve konum algısı çalışmaları: Tekrarlayan burkulmaların önlenmesinde en belirleyici aşamadır.
• Kademeli dönüş: Koşu, yön değiştirme ve sıçramaya kademeli geçiş.

Cerrahi; tekrarlayan burkulmaların sürdüğü, ayak bileğinde belirgin gevşeklik saptanan ve yeterli rehabilitasyona karşın güvensizlik hissi geçmeyen seçilmiş hastalarda gündeme gelir. Eşlik eden kıkırdak hasarı veya kemik parçası varsa yaklaşım buna göre değişir. Karar hekim muayenesiyle verilir.

Burkulma Sonrası Süregelen Ağrı ve Talus Kıkırdak Hasarı

Ayak bileği burkulmalarının bir bölümünde, aşık kemiği (talus) kıkırdağının sınırlı bir alanında zedelenme gelişebilir. Burkulma sırasında talus ile bacak kemiği (tibia) eklem yüzeylerinin çarpışması, bölgesel kıkırdak hasarına ve altındaki kemikte ödeme yol açabilir. Süreç ilerlediğinde kıkırdakta ve alttaki kemikte yumuşama ya da çökme görülebilir; bu tablo osteokondritis dissekans olarak adlandırılır. Bu nedenle uygun bakıma karşın haftalarca süren ağrı, takılma hissi veya şişlik varsa ileri görüntüleme değerlendirmesi gündeme gelebilir. Küçük ve yüzeyel lezyonlarda artroskopik temizleme ve mikrokırık, geniş ve derin lezyonlarda ise kıkırdak-kemik nakli (mozaikplasti) gibi seçenekler hekim değerlendirmesiyle ele alınır.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Yaralanma sonrası ayağa basılamıyorsa.
• Kemik çıkıntıları üzerinde noktasal hassasiyet varsa.
• Ayak bileğinde belirgin şekil bozukluğu görülüyorsa.
• Ayakta uyuşma, soğukluk veya renk değişikliği varsa — bu bulgular acil değerlendirme gerektirir.
• Birkaç gün içinde belirgin düzelme olmuyorsa.
• Burkulma tekrarlıyorsa.