Eklem İçi Kırıklar

Eklem İçi Kırık Neden Ayrı Ele Alınır?

Kemiğin gövdesinde oluşan bir kırıkta öncelikli hedef, kemiğin uygun uzunluk, eksen ve dönme açısında kaynamasıdır. Kırık hattı eklem yüzeyine uzandığında ise buna bir hedef daha eklenir: eklem yüzeyinin pürüzsüzlüğü. Eklem yüzeyini kaplayan kıkırdak, yüzeylerin birbiri üzerinde sürtünmeden kaymasını sağlar. Bu yüzeyde kalan bir basamaklanma ya da boşluk, yükün eklem içinde eşit dağılmamasına yol açar ve zamanla o bölgede yıpranmayı hızlandırabilir.

Bu nedenle eklem içi kırıklarda değerlendirme daha ayrıntılıdır. Kırığın kaç parçaya ayrıldığı, parçaların ne kadar yer değiştirdiği, eklem yüzeyinde basamak olup olmadığı ve kırığın altındaki süngerimsi kemikte çökme bulunup bulunmadığı incelenir. Düz röntgen çoğu zaman yetersiz kalır; parçaların üç boyutlu ilişkisini görmek için bilgisayarlı tomografi istenir. Çevredeki bağ ve menisküs gibi yapıların da etkilenip etkilenmediği ayrıca değerlendirilir.

Sık Görüldüğü Bölgeler ve Belirtiler

Eklem içi kırıklar en sık diz çevresinde kaval kemiğinin üst ucunda ve uyluk kemiğinin alt ucunda, ayak bileğinde, omuz çevresinde kolun üst ucunda, dirsekte ve el bileğinde görülür. Kalça çevresinde asetabulum olarak adlandırılan yuva bölgesindeki kırıklar da bu kapsamdadır. Oluş biçimi bölgeye göre değişir: düşme, trafik kazası, yüksekten atlama veya spor sırasında eklemin zorlanması başlıca nedenlerdir.

Belirtiler genellikle belirgindir. Yaralanma sonrasında bölgede ani ve şiddetli ağrı, hızla gelişen şişlik, morarma, eklemi hareket ettirememe ve yük verememe tipiktir. Eklem içine kanama olduğu için eklemde gergin bir dolgunluk hissedilebilir. Bölgede şekil bozukluğu görülmesi, açık bir yara bulunması, ele soğukluk-solukluk ya da uyuşma eşlik etmesi gecikmeden değerlendirme gerektiren bulgulardır.

Tedavi Kararını Belirleyen Etkenler

Her eklem içi kırık cerrahi gerektirmez. Parçaların yer değiştirmediği, eklem yüzeyinin düzgünlüğünü koruduğu ve kırığın kararlı olduğu olgularda alçı veya breys ile koruma altında izlem yeterli olabilir. Buna karşılık eklem yüzeyinde belirgin basamaklanma, parçalar arasında boşluk, kırığın kararsız olması veya eklem dizilimini bozan bir yer değiştirme varsa cerrahi gündeme gelir.

Karar verilirken yalnız röntgen bulgusuna bakılmaz. Kişinin yaşı, kemik yoğunluğu, genel sağlık durumu, eşlik eden yaralanmaları, günlük yaşam gereksinimleri ve yumuşak dokunun durumu birlikte değerlendirilir. Bölgedeki şişlik ve cilt durumu uygun değilse cerrahi bir süre ertelenip önce yumuşak dokunun toparlanması beklenebilir; bu ara dönemde geçici bir dış tespit uygulanabilir. Yaklaşım her hastada ayrı belirlenir.

İyileşme Dönemi ve Dikkat Edilecekler

Eklem içi kırıklarda rehabilitasyonun ayırt edici ilkesi “erken hareket, geç yük” yaklaşımıdır. Eklem uzun süre hareketsiz kalırsa sertleşir ve bu sertlik sonradan giderilmesi güç bir soruna dönüşebilir; bu nedenle hareket açıklığı çalışmalarına erken başlanır. Buna karşılık henüz kaynamamış bir eklem yüzeyine erken yük vermek parçaların yer değiştirmesine yol açabilir; bu yüzden yük verme belirli bir süre kısıtlanır ve koltuk değneği ya da uygun bir yardımcı kullanılır.

Bu dönemde kas gücünün korunması ayrı bir başlıktır. Yük verilmese bile kasları çalıştıran egzersizler sürdürülür; aksi hâlde kaslarda hızlı bir güç kaybı gelişir ve yük vermeye geçildiğinde eklem korumasız kalır. Şişliğin yönetimi, bölgenin yükseltilmesi ve hekimin belirlediği pıhtı önlemleri de programın parçasıdır. Kaynama süresi kırığın tipine, bölgeye ve kişiye göre değişir; kesin bir takvim önceden verilemez.

Uzun Dönemde Ne Beklenir?

Eklem içi kırıklarda uzun dönem seyri belirleyen en önemli etken, eklem yüzeyinin ne kadar düzgün biçimde yeniden oluşturulabildiğidir. Yüzeyde kalan bir düzensizlik, yükün eşit dağılmamasına ve zamanla o eklemde yıpranmaya zemin hazırlayabilir; buna travma sonrası eklem kireçlenmesi denir. Bu durumun gelişip gelişmeyeceği; kırığın başlangıçtaki şiddeti, kıkırdağın yaralanma anında gördüğü hasar ve kişisel etkenlerle ilişkilidir ve önceden kesin olarak öngörülemez.

Olası Riskler ve Ne Zaman Başvurulmalı?

Cerrahi tedavide enfeksiyon, kanama, bacak toplardamarlarında pıhtı oluşması, yara iyileşme sorunları, eklem sertliği, sinir ve damar yaralanması, kaynamanın gecikmesi veya gerçekleşmemesi, tespit malzemesine bağlı yakınmalar ve travma sonrası eklem kireçlenmesi olası riskler arasındadır. Riskler; sigara kullanımı, şeker hastalığı, ileri yaş, kemik yoğunluğunun düşüklüğü ve yaralanmanın şiddetine göre kişiden kişiye değişir.

Tedavi sonrası dönemde bölgede giderek artan ağrı, belirgin şişlik, kızarıklık, ateş, yara yerinde akıntı, ele veya ayağa yayılan uyuşma, soğukluk ve renk değişikliği fark edildiğinde beklemeden hekime başvurulmalıdır. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kanlı öksürük acil değerlendirme gerektirir. Alçı veya atel içinde giderek artan, dinlenmeyle geçmeyen ağrı da acil değerlendirme gerektiren bir bulgudur. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı hekim muayenesiyle verilir.