Karpal Tünel Sendromu

Karpal Tünel Sendromu Nedir?

El bileğinin avuç içi tarafında, el bileği kemiklerinin oluşturduğu tabanın üzerini kalın bir bağın (enine karpal bağ) örtmesiyle dar bir kanal oluşur. Bu kanala karpal tünel denir. Tünelin içinden parmakları büken dokuz tendon ve median sinir geçer. Median sinir başparmak, işaret, orta parmak ve yüzük parmağının başparmağa bakan yarısının hissini taşır; başparmağı avuç içine doğru hareket ettiren küçük kasları da çalıştırır.

Tünelin hacmi sınırlıdır. Tendon kılıflarındaki şişlik, sıvı tutulumu ya da kemik yapısındaki bir değişiklik tünel içindeki basıncı artırdığında median sinir sıkışır. Sinirin kanlanması bozulur; önce his iletimi, ileri dönemde kas gücü etkilenir. Karpal tünel sendromu, kol ve eldeki sinir sıkışmaları arasında en sık görülenidir.

Belirtileri

• Uyuşma ve karıncalanma: Başparmak, işaret, orta parmak ve yüzük parmağının yarısında. Serçe parmak genellikle etkilenmez; bu ayrım tanıda yol göstericidir.
• Gece uyanma: Uykuda bilek çoğu zaman bükülü kaldığı için uyuşma ve yanma geceleri artar. Hastalar sıklıkla elini sallayarak ya da ovuşturarak rahatladığını anlatır.
• Belirli işlerde artma: Telefon tutmak, araç kullanmak, kitap ya da gazete okumak gibi bileğin uzun süre bükülü kaldığı durumlarda belirtiler belirginleşir.
• Yayılan ağrı: Ağrı ve rahatsızlık hissi ön kola, bazen omuza doğru yayılabilir.
• Beceriksizlik: Düğme iliklemek ve küçük nesneleri tutmak zorlaşır; elden eşya düşürme görülebilir.
• İleri dönem bulguları: Gün boyu süren uyuşma, başparmak kökündeki kaslarda incelme (kas erimesi) ve başparmağın kavrama gücünde azalma.

Belirtiler çoğunlukla yavaş başlar; önce ara ara ve geceleri ortaya çıkar, zamanla daha sık ve daha uzun sürer. İki elde birden görülebilir; genellikle daha çok kullanılan elde daha belirgindir.

Nedenler ve Risk Etkenleri

Çoğu hastada tek bir neden bulunmaz. Tünelin yapısal olarak dar olması, tendon kılıflarındaki kalınlaşma ve vücuttaki sıvı dengesindeki değişiklikler birlikte rol oynar. Şu durumlar riski artırır:

• Cinsiyet ve yaş: Kadınlarda daha sık görülür; orta ve ileri yaşlarda artar.
• Gebelik: Hormonal değişiklikler ve sıvı tutulumu nedeniyle sık ortaya çıkar; çoğu zaman doğumdan sonra geriler.
• Eşlik eden hastalıklar: Şeker hastalığı (diyabet), tiroid bezinin az çalışması, romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları ve böbrek yetmezliği.
• El bileği sorunları: Geçirilmiş el bileği kırıkları, el bileği kireçlenmesi ve tünel içinde yer kaplayan kist gibi oluşumlar.
• İş yükü: Uzun süre güçlü kavrama gerektiren işler, titreşimli aletlerle çalışma ve bileğin uzun süre aşırı bükülü ya da geriye kalkık tutulması.
• Kalıtım: Ailede karpal tünel sendromu bulunması.

Klavye ve fare kullanımının tek başına karpal tünel sendromuna yol açıp açmadığı tartışmalıdır. Bu tür işler var olan şikayetleri artırabilir; çalışma düzeninde yapılacak küçük değişiklikler bu nedenle yararlıdır.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı büyük ölçüde öykü ve muayeneyle konur. Uyuşmanın hangi parmaklarda olduğu, geceleri uykudan uyandırıp uyandırmadığı ve hangi hareketlerle arttığı sorgulanır. Muayenede parmak uçlarındaki his, başparmak kökündeki kasların gücü ve hacmi değerlendirilir. Bilek önüne hafifçe vurmak (Tinel testi) ya da bileği bir süre bükülü tutmak (Phalen testi) karıncalanmayı ortaya çıkarabilir.

Sinir iletim çalışması ve EMG, sinirin ne ölçüde sıkıştığını gösterir. Özellikle ameliyat düşünülen, tanının belirsiz olduğu ya da boyun kaynaklı bir sinir sıkışmasının ayırt edilmesi gereken hastalarda istenir. Ultrasonografi sinirin tünel girişindeki şişliğini ve tünel içinde yer kaplayan bir oluşum olup olmadığını gösterebilir. Kırık, kireçlenme ya da başka bir neden düşünülüyorsa röntgen çekilir; gerekirse şeker ve tiroid tahlilleri yapılır.

Benzer belirtiler boyun fıtığında, dirsek çevresindeki sinir sıkışmalarında ve şeker hastalığına bağlı sinir hasarında da görülebilir. Bu nedenle boyun ve kol muayenesi de değerlendirmenin bir parçasıdır.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi dışı tedavi

Hafif ve orta şiddetteki karpal tünel sendromunda tedaviye genellikle cerrahi dışı yöntemlerle başlanır:

• Gece ateli: Bileği düz (nötr) konumda tutan atel, uyku sırasında tüneldeki basıncı azaltır. Gece belirtilerinde ilk basamaktır; belirtileri artıran gündüz işlerinde de kısa süreli kullanılabilir.
• Yük ve iş düzenlemesi: Bileğin uzun süre bükülü kaldığı işlere ara vermek, titreşimli aletlerin kullanımını azaltmak ve çalışma masasının düzenini değiştirmek.
• Eşlik eden hastalıkların tedavisi: Şeker ve tiroid hastalığının düzenlenmesi belirtileri olumlu etkileyebilir.
• Kortizon enjeksiyonu: Tünel içine yapılan enjeksiyon belirtileri azaltabilir. Etkisi çoğu zaman geçicidir; bazı hastalarda tanıyı doğrulamaya da yardımcı olur.
• Sinir kaydırma egzersizleri: Sinirin tünel içinde daha rahat hareket etmesine yardımcı olmak amacıyla önerilebilir; tek başına etkisi sınırlıdır.

Gebelikte ortaya çıkan karpal tünel sendromu çoğunlukla doğumdan sonraki haftalarda geriler; bu dönemde gece ateli genellikle ilk tercihtir.

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Cerrahi dışı tedaviye rağmen şikayetler sürüyorsa ya da kısa süre sonra yeniden başlıyorsa, uyuşma gün boyu sürekli hale gelmişse, başparmak kökündeki kaslarda incelme ya da güç kaybı varsa ve sinir testleri belirgin sıkışma gösteriyorsa ameliyat önerilir. Karpal tünel ameliyatında tünelin tavanını oluşturan bağ kesilerek sinir üzerindeki basınç kaldırılır. İşlem açık ya da kapalı (endoskopik) yöntemle yapılabilir ve çoğunlukla günübirliktir.

Sinirin uzun süre ağır baskı altında kalması kalıcı his kaybına ve kas zayıflığına yol açabilir. Ameliyat sinirin daha fazla zarar görmesini önler; ancak ileri evrede sinirin toparlanması aylar sürebilir ve tam olmayabilir. Bu nedenle sürekli uyuşma ya da kas erimesi gelişmeden değerlendirme yapılması önemlidir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Haftalardır geceleri uykudan uyandıran uyuşma ve karıncalanma.
• Gün içinde de geçmeyen, sürekli hale gelen uyuşma.
• Elden eşya düşürme, düğme iliklemekte ve küçük nesneleri tutmakta zorlanma.
• Başparmak kökündeki kas kitlesinde incelme.
• Gebelikte başlayıp doğumdan sonra da süren şikayetler.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar: el bileği kırığı ya da ezilme gibi bir yaralanmanın ardından saatler içinde gelişen ve hızla artan uyuşma, belirgin şişlik ve şiddetli ağrı (sinirin ani sıkışması açısından); elde soğukluk, solukluk ya da morarma. Yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolun tamamında ani güç kaybıyla birlikte ortaya çıkan uyuşma ise el kaynaklı değildir; bu durumda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.