Halluks Valgus Ameliyatsız Geçer mi?

Ayakkabınızın iç kenarına sürten bir şişlik, akşamları artan sızı, giderek dışa kayan bir başparmak… Halluks valgus (halk arasında bunyon) tanısı alan hastaların en sık sorusu şudur: Halluks valgus ameliyatsız geçer mi? İnternette atel, aparat, özel terlik ve egzersiz önerileri çok. Bu yazıda bu yöntemlerin neye yaradığını, neye yaramadığını ve hangi durumlarda ameliyatın gündeme geldiğini bulacaksınız.

Halluks valgus nedir?

Halluks valgusta başparmağın kökündeki uzun kemik (birinci tarak kemiği) ayağın iç kenarına doğru açılırken başparmak diğer parmaklara doğru eğilir. Ayağın iç kenarında görülen çıkıntı çoğu zaman yeni oluşmuş bir kemik değil, içe kaymış tarak kemiği başının belirginleşmesidir. Bu bölge ayakkabıya sürtündükçe kızarır, şişer ve ağrır.

Belirtiler ve tanı için ayak başparmağı eğriliği (halluks valgus) sayfasına da göz atabilirsiniz.

Halluks valgus ameliyatsız geçer mi?

Kısa cevap: eğrilik kendiliğinden geçmez ve ameliyatsız yöntemlerle düzelmez. Sorun, kemiklerin ve eklemin hizasının değişmiş olmasıdır. Atel, ped ya da egzersiz bu hizayı kalıcı olarak geri çeviremez. İngiltere’nin sağlık servisi NHS de bunyondan kurtulmanın tek yolunun ameliyat olduğunu, ancak ağrıyı hafifletmek için yapılabilecekler bulunduğunu belirtir.

Ama bu, herkesin ameliyat olması gerektiği anlamına gelmez. Halluks valgusta eğriliğin derecesi ile ağrının şiddeti her zaman birbirine paralel gitmez; belirgin eğriliği olan bazı kişiler yıllarca rahat yaşar. Ağrı vermeyen bir halluks valgus için çoğu zaman izlem ve doğru ayakkabı yeterlidir. Ameliyatsız tedavinin amacı da tam olarak budur: eğriliği değil, yakınmaları yönetmek.

Halluks valgus ilerler mi?

Halluks valgus çoğu zaman yavaş ilerler, ancak her ayakta aynı hızda değildir ve bazen yıllarca değişmeden kalır. Aile yatkınlığı, bağ dokusu gevşekliği ve düztabanlık gibi etkenler rol oynar. Dar burunlu ve yüksek topuklu ayakkabılar ise çıkıntıdaki baskıyı ve ağrıyı artırır. Ameliyatsız yöntemlerin eğriliğin ilerlemesini durdurduğu kanıtlanmış değildir. Bu yüzden ayağınızdaki değişimi izlemek ve ağrı arttığında yeniden değerlendirilmek önemlidir.

Ameliyatsız yöntemler neye yarar?

Aşağıdaki yöntemler eğriliği düzeltmez; amaçları çıkıntıya binen baskıyı ve sürtünmeyi azaltmak, ağrıyı hafifletmektir. Hangisinin size uygun olduğu ayağınızın yapısına ve yakınmalarınıza göre değişir.

Ayakkabı seçimi

Çoğu zaman ilk ve en kolay adımdır. Parmakları sıkıştırmayan, geniş burunlu, yumuşak tabanlı ve alçak topuklu ayakkabılar seçin. Dar, sivri burunlu ve birkaç santimden yüksek topuklu ayakkabılar ön ayağa binen yükü ve çıkıntıdaki baskıyı artırır. Ayakkabıyı günün sonunda, ayağınız hafif şişmişken denemek doğru numarayı bulmayı kolaylaştırır.

Silikon ped ve parmak ayırıcılar

Eczanelerde bulunan silikon pedler çıkıntıyı ayakkabının sürtünmesinden korur. Parmak arasına yerleştirilen ayırıcılar ise başparmağın ikinci parmağa yaptığı baskıyı azaltabilir. Yeni bir pedi önce kısa süre deneyin: fazla kalın bir ped ayakkabının içinde yer kaplayarak çıkıntıya binen baskıyı tersine artırabilir.

Halluks valgus ateli ve aparatları işe yarar mı?

Geceleri başparmağı düz tutan ateller ve gündüz kullanılan aparatlar bazı kişilerde ağrıyı azaltabilir. Ancak bu araçların eğriliği kalıcı olarak düzelttiği gösterilmemiştir; atel çıkarıldığında parmak eski konumuna döner. Bu yüzden ateli bir tedaviden çok, rahatlatan bir destek olarak düşünmek gerekir.

Tabanlık

Özellikle düztabanlığı ya da ön ayakta yük dağılımı bozukluğu olanlarda hazır ya da kişiye özel tabanlıklar ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir. Tabanlığın faydası kişiden kişiye değişir.

Egzersiz

Başparmağı açma ve ayak tabanı kaslarını çalıştırma egzersizleri ile baldır germe hareketleri ayağın işlevine katkı sağlayabilir. Egzersizler eğriliği düzeltmez, ancak ayağı güçlü ve esnek tutmaya yardımcı olur.

Soğuk uygulama, ağrı kesici ve kilo kontrolü

Ağrılı dönemlerde havluya sarılmış buzu birkaç dakika uygulamak rahatlatabilir. Ağrı kesicileri hekiminizin ya da eczacınızın önerdiği şekilde kullanın. Fazla kilo vermek ayağa binen yükü azaltır.

Ne zaman ameliyat düşünülür?

Ameliyat, şekil bozukluğu tek başına olduğu için değil, yakınmalar yaşamı kısıtladığı için yapılır; yalnız görünümü düzeltmek amacıyla önerilmez. Şu durumlarda cerrahi düzeltme değerlendirilir:

• Ayakkabı değişikliği ve diğer önlemlere rağmen aylarca süren ağrı
• Uygun ayakkabı bulmakta ve günlük yürüyüşte belirgin zorluk
• Başparmağın ikinci parmağın altına ya da üstüne geçmesi, ikinci parmakta çekiç parmak gelişmesi
• Ön ayak tabanında ağrı ve nasırlar
• Eğriliğin belirgin biçimde artması

İkinci parmaktaki bükülmenin nasıl düzeldiğini çekiç parmak nasıl düzelir yazımızda anlattık. Şeker hastalarında ayaktaki sürtünme yaraları daha ciddi sonuçlar doğurabileceği için halluks valgus daha yakından izlenmelidir.

Hangi durumlarda beklemeden doktora başvurmalısınız?

• Çıkıntının üzerinde açık yara, akıntı ya da renk değişikliği, özellikle şeker hastalığınız varsa
• Ateşle birlikte artan kızarıklık, ısı artışı ve şişlik: enfeksiyon olasılığı değerlendirilmelidir.
• Başparmak ekleminde aniden başlayan, çok şiddetli ağrı ve kızarıklık: gut atağı da başparmak kökünde benzer bir tabloya yol açabilir.
• Parmaklarda uyuşma, soğukluk ya da morarma

Ameliyatta ne yapılır?

Halluks valgus ameliyatında yalnız çıkıntı törpülenmez; asıl amaç kaymış kemiğin hizasını düzeltmektir. En sık yapılan işlem osteotomidir: birinci tarak kemiği kontrollü olarak kesilir, doğru konuma getirilir ve küçük vida ya da plaklarla sabitlenir. Gerektiğinde eklem çevresindeki yumuşak dokular da dengelenir. Bu malzemeler çoğu zaman yerinde bırakılır; cilde yakın olup ayakkabıyla sürtünenler kemik kaynadıktan sonra küçük bir girişimle alınabilir.

Hangi tekniğin uygun olduğu eğriliğin derecesine, eklemin durumuna ve basarak çekilen röntgenlere göre belirlenir. Prof. Dr. Mehmet Emin Şimşek’in orta dereceli halluks valgusta iki farklı osteotomi tekniğinin sonuçlarını karşılaştıran çalışması, teknik seçiminin hastaya göre yapılmasının önemini gösteren örneklerden biridir.

Ameliyattan sonra ayak genellikle dört ila altı hafta özel bir sandaletle korunur; şişliğin tamamen geçmesi ise aylar sürebilir. Ameliyat süreci, iyileşme takvimi ve günlük yaşama dönüş halluks valgus (bunyon) cerrahisi sayfasında ayrıntılı anlatılıyor. Hazırlık ve sonrası için ameliyat öncesi hazırlık, ameliyat sonrası dönem ve rehabilitasyon süreci sayfalarına da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Halluks valgus ateli eğriliği düzeltir mi?

Hayır. Atel bazı kişilerde ağrıyı azaltabilir, ancak eğriliği kalıcı olarak düzeltmez. Atel çıkarıldığında başparmak eski konumuna döner.

Halluks valgusa hangi ayakkabı iyi gelir?

Geniş ve yüksek burunlu, yumuşak tabanlı, alçak topuklu ve ayağı iyi kavrayan ayakkabılar. Başparmak ekleminde hareketle ağrı varsa tabanı hafif kavisli ayakkabılar da rahatlatabilir.

Egzersizle halluks valgus düzelir mi?

Egzersizler eğriliği düzeltmez. Ayak kaslarını güçlendirerek ve esnekliği koruyarak yakınmaları azaltmaya yardımcı olabilir.

Ameliyattan sonra halluks valgus tekrar eder mi?

Ameliyattan sonra eğriliğin bir ölçüde geri gelmesi mümkündür. Bu risk, eğriliğin derecesine uygun tekniğin seçilmesi ve ameliyat sonrası önerilere uyulmasıyla azalır.

Gençlerde halluks valgus nasıl tedavi edilir?

Büyüme sürerken ilk tercih çoğu zaman ayakkabı düzenlemesi ve izlemdir. Ameliyat gerekiyorsa genellikle büyüme tamamlanana kadar beklenir; karar muayene ve röntgen bulgularına göre verilir.

Başparmakta sertlik ve ağrı halluks valgus mudur?

Her zaman değil. Başparmak kökünde kireçlenmeye bağlı sertlik ve ağrı, halluks rigidus adı verilen farklı bir durumdur ve tedavisi de farklıdır. Ayrıntılar için halluks rigidus tedavisi sayfasına ve Prof. Dr. Mehmet Emin Şimşek’in halluks rigidusta başparmak eklemine uygulanan yarım protezin (hemiartroplasti) uzun dönem sonuçlarını inceleyen çalışmasına bakabilirsiniz.

Hangi doktora gidilir?

Halluks valgus ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından değerlendirilir. Ayak ve ayak bileği cerrahisiyle ilgilenen bir ortopedi uzmanı tedaviyi bütün olarak planlayabilir. Muayenede ayağınız ayakta ve yürürken incelenir, gerekirse basarak çekilen röntgen istenir. Sık giydiğiniz ayakkabıları da yanınızda getirmeniz yararlı olur. Hazırlık için ilk muayeneye gelirken sayfasına bakabilirsiniz.