Menisküs Yırtığı Kendiliğinden Geçer mi?

Diz dönerken bir anda saplanan ağrı, ardından gelen şişlik, merdiven inerken takılma hissi… MR’da menisküs yırtığı görüldüğünde hastaların ilk sorusu çoğu zaman şudur: Menisküs yırtığı kendiliğinden geçer mi? Cevap, yırtığın menisküsün hangi bölgesinde olduğuna, nasıl oluştuğuna ve dizde kilitlenme gibi mekanik bir sorun yapıp yapmadığına bağlıdır. Bu yazıda hangi yırtıkların iyileşebildiğini, hangilerinin iyileşmediğini ve ameliyatın ne zaman gerektiğini bulacaksınız.

Menisküs nedir?

Menisküsler, uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında yer alan, yükü geniş bir alana dağıtan ve eklemi koruyan iki adet C biçimli kıkırdak yastıktır. Gençlerde yırtık çoğu zaman ani bir dönme hareketiyle, ileri yaşta ise dokunun yıllar içinde yıpranmasıyla oluşur. Yırtık tipleri için menisküs yırtığı çeşitleri yazımıza, belirtiler ve tanı için menisküs yırtığı sayfasına bakabilirsiniz.

Menisküs neden zor iyileşir?

Bir dokunun iyileşebilmesi için kanlanması gerekir. Menisküsün yalnız dış üçte birlik kenarı zengin kan akımına sahiptir; bu bölgeye “kırmızı bölge” denir. İç üçte ikilik bölümde ise belirgin bir kanlanma yoktur; bu “beyaz bölge”deki yırtıklar besin alamadığı için kendiliğinden kaynayamaz. İki bölgenin arasındaki geçiş alanında iyileşme olasılığı ikisinin arasındadır.

Kanlanma, ameliyat gerekirse yırtığın dikilip dikilemeyeceğini de belirler. Prof. Dr. Mehmet Emin Şimşek’in menisküs onarımı sonrası rehabilitasyonu anlatan kitap bölümünde de vurgulandığı gibi, kanlanması iyi dış bölgedeki onarımlar daha hızlı, merkeze yakın bölgelerdeki onarımlar daha yavaş iyileşir.

Menisküs yırtığı kendiliğinden geçer mi?

Dış kenardaki küçük yırtıklar

Kırmızı bölgedeki küçük, uzunlamasına ve yerinden oynamayan yırtıklar kendiliğinden iyileşebilir. Bu yırtıklarda dizi korumak ve zorlayıcı hareketleri bir süre azaltmak çoğu zaman yeterlidir.

İç kısımdaki yırtıklar

Beyaz bölgedeki yırtıklar kaynamaz. Ancak bu, mutlaka ağrı yapacakları ya da ameliyat gerektirecekleri anlamına gelmez. Yırtık yerinden oynamıyor ve dizi kilitlemiyorsa ağrı çoğu zaman haftalar içinde azalır; yırtık yerinde kalsa da diz rahat kullanılabilir.

Yaşa bağlı (dejeneratif) yırtıklar

Orta yaş ve üzerindeki kişilerde menisküs dokusu zamanla yıpranır ve çoğu zaman belirgin bir yaralanma olmadan yırtılır. Bu yırtıklar dokunun kendisinde kaynamaz, ama yakınmalar birçok kişide egzersiz ve fizik tedaviyle belirgin biçimde azalır. Üstelik bu yaş grubunda hiçbir yakınması olmayan birçok kişinin MR’ında da menisküs yırtığı görülebilir.

Kısacası ağrının geçmesi yırtığın kaynadığı anlamına gelmez; yırtığın kaynamaması da her zaman ameliyat gerektiği anlamına gelmez.

Yaşa bağlı menisküs yırtığında ameliyat şart mı?

Bu soru son yıllarda iyi tasarlanmış çalışmalarla yanıtlandı. Finlandiya’da yapılan ve New England Journal of Medicine’de yayımlanan bir çalışmada, kireçlenmesi olmayan ve yaşa bağlı iç menisküs yırtığı bulunan hastalarda artroskopik menisküs temizliğinin sonuçları, gerçek ameliyat yapılmadan uygulanan sahte bir işlemden daha iyi bulunmadı. ABD’de yapılan başka bir çalışmada ise menisküs yırtığı ve hafif kireçlenmesi olan hastalarda ameliyat ile fizik tedavinin altıncı aydaki işlev sonuçları arasında anlamlı fark çıkmadı; fizik tedaviyle başlayanların yaklaşık üçte biri ilk altı ay içinde yine de ameliyat oldu.

Avrupa Spor Travmatolojisi, Diz Cerrahisi ve Artroskopi Derneği’nin (ESSKA) uzlaşı raporu da yaşa bağlı menisküs yırtıklarında artroskopik menisküs temizliğinin ilk tedavi olarak önerilmemesini, ancak uygun değerlendirmeden sonra ve ameliyatsız tedaviden yeterli yanıt alınamadığında düşünülmesini önerir.

Prof. Dr. Mehmet Emin Şimşek’in yaklaşımında da MR raporunda yırtık yazması tek başına ameliyat gerekçesi değildir. Önce dizdeki yakınmanın gerçekten bu yırtıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığına, muayenede takılma ve kilitlenme gibi mekanik bulgular olup olmadığına bakılır.

Ameliyatsız tedavide neler yapılır?

• Dizi korumak: Ağrılı dönemde dönme, çömelme, sıçrama ve ağır yük taşımadan kaçınmak.
• Soğuk uygulama ve bacağı yükseltmek: Buzu cilde doğrudan değdirmeden, havluya sararak 20 dakika, günde birkaç kez uygulamak ve dinlenirken bacağı kalp hizasının üstünde tutmak şişliği azaltır.
• Ağrı kesiciler: Hekiminizin ya da eczacınızın önerdiği şekilde kullanılan iltihap giderici ilaçlar ağrı ve şişliği azaltabilir.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Uyluk kaslarını güçlendiren ve dizin hareketini koruyan bir program ameliyatsız tedavinin temelidir.
• Kademeli dönüş: Ağrı azaldıkça yürüyüş, bisiklet ve yüzme gibi dizi zorlamayan etkinliklere, ardından spora kademeli olarak dönülür.

Bu süreç birkaç haftadan birkaç aya uzanabilir. Egzersiz programının nasıl kurulduğunu rehabilitasyon süreci sayfasında bulabilirsiniz.

Hangi durumlarda ameliyat gerekir?

• Diz kilitleniyorsa: Yerinden oynayan bir menisküs parçası, örneğin kova sapı yırtığı, dizi belli bir açıda takılı bırakabilir. Bu durumda beklemek yerine erken değerlendirme gerekir (diz kilitlenmesi).
• Genç hastada yaralanmayla oluşmuş onarılabilir bir yırtık varsa: Menisküsü korumak eklemin uzun dönem sağlığı için önemlidir. Uygun yırtıklarda doku çıkarılmak yerine dikilerek onarılır (menisküs yırtığı tamiri).
• Ön çapraz bağ yırtığı da varsa: Boşalan dizde menisküs zorlanmaya devam eder; iki sorun çoğu zaman birlikte planlanır (ön çapraz bağ yırtığı).
• Kök yırtıkları: Menisküsün kemiğe tutunduğu kök bölgesindeki yırtıklar menisküsün yük taşıma görevini bozabilir ve bazı hastalarda onarım gerektirebilir.
• Yakınmalar sürüyorsa: Birkaç aylık düzenli tedaviye rağmen takılma, şişlik ve ağrı günlük yaşamı kısıtlıyorsa cerrahi seçenekler konuşulur.

Ameliyat çoğu zaman diz artroskopisi ile, birkaç küçük kesiden yapılır. Prof. Dr. Mehmet Emin Şimşek, yırtık cerrahi gerektiriyor ve doku onarıma elverişliyse menisküsü çıkarmak yerine dikmeyi tercih eder; çünkü menisküsten çıkarılan her parça o bölgedeki kıkırdağa binen yükü artırır. Menisküsün büyük bölümünün kaybedildiği seçilmiş hastalarda menisküs nakli gibi seçenekler de vardır. Tedavi seçeneklerinin tümü için menisküs tedavileri sayfasına bakabilirsiniz.

Hangi durumlarda beklemeden doktora başvurmalısınız?

• Diz belli bir açıda takılıp açılmıyorsa
• Bacağınıza basamıyorsanız
• Diz birkaç saat içinde belirgin biçimde şiştiyse: eklem içine kanama (hemartroz) bir bağ yaralanmasının da işareti olabilir.
• Ateşle birlikte dizde kızarıklık ve ısı artışı varsa
• Baldırda ağrılı şişlik varsa

Hangi diz ağrısının beklemeye gelmediğini diz ağrısı ne zaman ciddiye alınmalı yazımızda da anlattık.

Tanı nasıl konur?

Tanıda ilk adım muayenedir. Hekim eklem çizgisindeki hassasiyete, dizin tam açılıp bükülebildiğine ve takılma bulgularına bakar. MR yırtığın yerini, tipini ve eşlik eden bağ ya da kıkırdak hasarını gösterir; ama MR bulgusu tek başına tedaviyi belirlemez, muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir. İleri yaştaki hastalarda röntgen, dizde kireçlenme olup olmadığını göstermek için istenebilir. Ameliyat gündemdeyse menisküs ameliyatı öncesi doktora sorulacak sorular yazımız hazırlanmanıza yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Menisküs yırtığı kaç günde iyileşir?

Sabit bir süre yoktur. Ameliyatsız tedavi edilen birçok yırtıkta ağrı birkaç hafta içinde azalmaya başlar, dizin tam rahatlaması birkaç ayı bulabilir. Dikişle onarılan yırtıklarda ise doku yeniden kaynadığı için iyileşme, menisküsün bir bölümünün çıkarıldığı ameliyata göre daha uzun sürer.

Menisküs yırtığıyla yürünür mü?

Çoğu kişi yırtık menisküsle yürüyebilir; bu nedenle yırtık bazen fark edilmeden kalır. Yürümek tek başına zararlı değildir, ama ağrı, takılma ya da şişlik artıyorsa dizi zorlayan hareketlerden kaçınılmalıdır.

Menisküs yırtığı ne zaman tehlikeli olur?

Dizin kilitlenmesi, tekrarlayan şişlik, dizde boşalma hissi ve bacağa basamama, değerlendirilmesi geciktirilmemesi gereken durumlardır. Bu bulgular yerinden oynayan bir parçaya ya da eşlik eden bir bağ yaralanmasına işaret edebilir.

MR’da yırtık görünmesi ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Özellikle orta yaş ve üzerinde, hiçbir yakınma vermeyen menisküs yırtıkları sık görülür. Tedavi kararı MR raporuna değil, muayene bulgularına ve yakınmalarınıza göre verilir.

Menisküs yırtığı egzersizle geçer mi?

Egzersiz yırtığı kaynatmaz; ama özellikle yaşa bağlı yırtıklarda ağrıyı azaltmada ve dizin işlevini düzeltmede en etkili yöntemlerden biridir.

Hangi doktora gidilir?

Menisküs yırtıkları ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından değerlendirilir. Spor yaralanmaları ve diz artroskopisiyle ilgilenen bir ortopedi uzmanı tedaviyi bütün olarak planlayabilir. Muayeneye gelirken MR görüntülerinizi ve raporunu getirmeniz yararlı olur; hazırlık için ilk muayeneye gelirken sayfasına bakabilirsiniz.